Jeroen van der Vlugt is als CIO eindverantwoordelijk voor digitalisering bij Defensie, en doet dit al bijna zeven jaar. Als lid van de bestuursraad rapporteert hij direct aan de secretaris-generaal. Daarbij is hij eindverantwoordelijk voor de politieke advisering op digitaliseringsgebied aan de beide bewindspersonen van Defensie. Jeroen vervult daarnaast de rollen van CISO en chief data officer: een breed palet aan taken, waarbij hij digitalisering tot deel van het primaire proces heeft weten te maken. Mede daarvoor is hij onlangs genomineerd voor de CIO of the Year Award.
Wat is de grootste opgave waar jullie organisatie voor staat?
“Gereed zijn voor het conflict. Wij hebben daarbij de focus op wat wij noemen Hoofdtaak 1: een conflict op Nederlands, dan wel bondgenootschappelijk (NAVO) grondgebied. Daarvoor moeten we gereed zijn in 2028. De verwachting is dat de Russische agressie niet stopt wanneer er eenmaal een staakt-het-vuren is bereikt in Oekraïne, en dat de territoriale ambities van de Russische Federatie verder zullen strekken. Wij moeten hiervoor klaarstaan. En digitalisering is daar cruciaal in.
Wanneer er een nieuw kabinet aantreedt, maakt Defensie altijd een nieuw strategisch document: de Defensienota. Toen ik hier net zat, was digitalisering letterlijk een voetnoot in het stuk. In de laatste nota, van afgelopen juli, is het een zelfstandig hoofdstuk. Dat geeft het belang aan. Het is inmiddels de nummer één investeringscategorie van het zogenaamde 3,5-procentpakket. Uiteindelijk gaat het erom dat wij sneller moeten kunnen zijn dan onze tegenstander. Wij noemen dat beslisdominantie. Daarbij komt heel veel digitalisering kijken, waarbij we vanuit al onze sensoren zo snel mogelijk kunnen schakelen naar actie. Digitalisering en de toepassing van AI zijn daarin essentieel.
Naast snelle beslisdominantie moet onze slagkracht zo sterk mogelijk zijn. Wij hebben het dan altijd over ‘effecten’ die wij brengen. We willen in twee, drie jaar bereiken dat deze effecten voor minimaal vijftig procent met onbemenste systemen zijn. Dat kan met drones of anderszins, maar het kunnen ook cybereffecten zijn, waarmee we uiteindelijk het moderne conflict kunnen winnen. De nature of war blijft in principe hetzelfde, maar de character of war verandert.
“Voor de mensen in het digitaliseringsveld is het cruciaal dat zij zelf zien waar hun bijdrage zit. Ze zijn geen voetnoot meer, maar onderdeel van het primaire proces.”
Defensie, de krijgsmacht, is een instrument van de staat en staat onder parlementaire controle. Wij kunnen worden ingezet als al het andere faalt: als diplomatie niet meer werkt, als economische maatregelen falen, noem maar op. Het laatste wat je overhoudt is dan de krijgsmacht. En daarvoor staan wij aan de lat. Dat is onze grootste opgave. En in het bedrijfsleven is het niet erg als je de tweede retailer of het tweede bouwbedrijf bent. Maar in een conflict is tweede worden niet de juiste positie. Uiteindelijk gaat het om winnen. Een conflict in een militaire setting niet winnen, is een slechte uitkomst.”
Wat voor type leider ben je?
“In mijn stijl ben ik toekomstgericht. Mijn succes ligt niet in het verleden, maar in de toekomst. En dat van de organisatie ook. We worden niet afgerekend op hoe we een conflict uit het verleden hebben beslecht; we worden afgerekend op hoe succesvol we dit in de toekomst doen. Dus mijn leiderschapsstijl is voorwaarts gericht. Waarbij ik heel dicht tegen de kern, de core business van Defensie, aan zit. Dat doe ik met een goed team om mij heen, want ik kan dat natuurlijk niet alleen. Ik heb ook ‘ambassadeurs’ nodig om mensen mee te krijgen.
Ten eerste probeer ik visionair te zijn. Ik draag een visie uit en leg daarna een strategie neer waaraan mensen zich kunnen verbinden. Noem het richting geven, zodat mensen weten waar we naartoe gaan. Uiteindelijk leidt dat ertoe dat we met digitalisering in de defensienota een hele prominente plek hebben gekregen. Voor de mensen in het digitaliseringsveld is het cruciaal dat zij zelf zien waar hun bijdrage zit. Ze zijn geen voetnoot meer, maar onderdeel van het primaire proces geworden. Dat richtinggevende, dat visionaire, dat heb je in zo’n grote organisatie nodig. In mijn keten werken ongeveer 7.500 mensen en die kan ik lang niet allemaal individueel inspireren. Maar ik kan wel uitdragen waar we naartoe gaan, samen met mijn team.
Het tweede aspect is dat ik mensgericht ben. Ik kan best wel streng en scherp zijn, ook voor mezelf, maar ik wil er altijd voor zorgen dat mensen in hun kracht komen om de juiste dingen te doen. Ik probeer altijd te zorgen dat de relatie goed is, zodat we, als het spannend wordt, daarop kunnen terugvallen. Niet alleen met mijn medewerkers, maar ook binnen Defensie als geheel: ook met de commandant der strijdkrachten, met mijn baas, de secretaris-generaal, en ook met de bewindspersonen.
Natuurlijk zijn ook buiten Defensie, dus met de andere CIO’s binnen het interdepartementale overleg, de politie en belangrijke ketenpartners, goede relaties belangrijk. En internationaal, binnen de NAVO. Ik moet mijn Duitse collega kunnen bellen. En ik was onlangs bij mijn Amerikaanse evenknie op het Pentagon. Ook met haar moet ik een goede relatie onderhouden, ondanks dat we het misschien niet altijd over alles eens zijn.
Het derde aspect noem ik procesgerichtheid. Dat is voor het bedrijfsleven minder spannend, maar voor een defensieorganisatie wel belangrijk. Uiteindelijk moeten wij verantwoording afleggen aan het parlement. We moeten zorgvuldig handelen, altijd herleidbaar tot de vraag hoe, door wie en wanneer een besluit genomen is.”
Technologische ontwikkelingen zijn bijna niet meer bij te houden. Hoe scheid je het kaf van het koren?
“Doordat wij een grote organisatie zijn, zijn we in staat om heel veel kennis en expertise aan ons te binden. We hebben bijvoorbeeld eigen hoogleraren en eigen promovendi op het gebied van digitalisering, cyber, data science, artificial intelligence, et cetera. Bij TNO hebben we grote clusters met mensen die intensief voor ons de ontwikkelingen volgen op het gebied van defense tech.
“Ik zeg altijd: ‘Rekenkracht is gevechtskracht’, en dat gebruikt iedereen inmiddels. We vechten met data, we vechten met rekenkracht, en dat hebben we ook vastgelegd.”
Ik ben zelf ook heel actief. Ik bezoek veel bedrijven en organisaties – wereldwijd. Dat kunnen toonaangevende defensiebedrijven of defensie-techbedrijven zijn. Ik ben net naar New York geweest om bedrijven te bezoeken met een team van technische mensen. Ik wil zelf begrijpen wat bedrijven doen en hoe dat ons zou kunnen helpen. Ik vind dat je zelf de inhoud goed moet begrijpen als CIO van zo’n grote organisatie. Want uiteindelijk vertrouwen de minister en staatssecretaris, maar ook de militaire top, erop dat ik de juiste beslissing neem als het erop aankomt. Als ik iets zelf niet kan uitleggen, kan ik me ook niet verantwoorden.”
Zou meer samenwerking met peers je kunnen helpen?
“Dit gebeurt al volop. Ik zit allereerst in het CIO-beraad van het Rijk, dus met mijn interdepartementale collega’s, maar ook met de politie en grote uitvoerders zoals het UWV en de Belastingdienst. Daarnaast zit ik ook in een clubje met grote Nederlandse bedrijven zoals ING, Shell en KLM. Dat is een kleine peer-groep van CIO’s bij grotere Nederlandse organisaties die vergelijkbare vraagstukken hebben.
En ik zit ook bij de NAVO in de Digital Policy Committee. Dat is de vergadering waarin alle CIO’s van de NAVO zitting hebben. Ook daarin heb ik veel peer-to-peer contact. Dus ik werk misschien meer samen dan je zou verwachten. En het mooie is dat het voor een deel ook geïnstitutionaliseerd is: georganiseerd door de NAVO danwel de Rijksoverheid.”
Waar ben je trots op?
“Dat digitalisering een onderdeel is geworden van het primaire proces van Defensie. Dat we van een voetnoot naar een zelfstandig hoofdstuk zijn gegaan. Ik zeg altijd: ‘Rekenkracht is gevechtskracht’, en dat gebruikt iedereen inmiddels. Dus we vechten met data, we vechten met rekenkracht, en dat hebben we ook vastgelegd. Want de gevechtskracht van Defensie wordt bepaald door drie factoren. We hadden altijd al operationele gereedheid. Dus in welke mate zijn je mensen gereed om te vechten? Dan hadden we materiële gereedheid. In welke mate is je materieel gereed om te vechten? Sinds ongeveer een jaar hebben we digitale gereedheid toegevoegd. Daarmee zitten we echt in de kernactiviteit van Defensie. Ik denk dat dit een heel mooi resultaat is.”
