Genoeg voorbeelden van vruchtbare wisselwerking tussen wetenschap en bedrijfsleven tijdens ICT.OPEN2019 in Hilversum. Veel in het oog springende cases draaiden om het delen van data in het domein van transport en logistiek. Een informatieluchtbel, vooringenomenheid of slechts een mening? Feit is dat deze sector, net als bijvoorbeeld de gezondheidszorg, maakindustrie en energiebranche, waarde creëert door een symbiose van stakeholders en technologische mogelijkheden.

ICT.OPEN biedt jaarlijks IT-gebaseerd onderzoek een podium, en probeert tegelijk de samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en wetenschap aan te jagen. De bezoeker kreeg tijdens de 2019-editie in het fraaie Hilversumse Gooiland Theater een inspirerend programma voorgeschoteld, bestaande uit plenaire keynotes, breakout-sessies, rondetafeldiscussies, demonstraties, speed dates en meer. Onder het motto ‘open towards society’ werd de verdieping gezocht binnen thema’s als gezondheidszorg, data-delen, valorisatie, kunstmatige intelligentie, en informatiebeveiliging. “We verbinden onderzoek en industrieën”, aldus dagvoorzitter Hannes Muhleisen tijdens de plenaire aftrap.

Profiteren

Herry Nijhuis van NWO legde vervolgens de nadruk op de zogeheten ‘applied and engineering sciences’, waarbij het hoger beroepsonderwijs en bedrijven gezamenlijk economische en maatschappelijke uitdagingen oppakken. Ambities zijn onder meer het verbinden van agenda’s, ontwikkeling van kennis en vaardigheden, innovatie en het creëren van een toegankelijke en duurzame wetenschappelijke infrastructuur. Nijhuis: “Het is belangrijk dat verschillende ketens hierbij samenkomen.”

Tegen het einde van het plenaire ochtendprogramma zou Ben Kröse van het Platform for Practice Oriented ICT Research hier nog het nodige aan toevoegen. Informatietechnologie zit volgens hem in elke vezel van groeiende organisaties. Zeker bij giganten zoals Google en Amazon, maar ook kleinere organisaties zullen dit verder moeten ontwikkelen. Zij kunnen profiteren van samenwerking met het hoger onderwijs. “Deze verbanden vormen de brug van zakelijke uitdagingen naar oplossingen.”

Symbiose

Edward Lee, verbonden aan het College of Engineering van UC Berkeley, gooide het in zijn spreekbeurt over de filosofische boeg. Hij zocht het antwoord op de vraag of ‘kunstmatige intelligentie een bedreiging voor de mensheid’ is. Aan de hand van een drietal subvragen – verliezen we de controle, is kunstmatige intelligentie een levensvorm, en zal deze de mens zal evenaren of overtreffen? – kwam hij tot evenzoveel conclusies.

“We combineren toptalent, innovatiekracht en research op wereldniveau”

Allereerst hebben we nooit de controle gehad over computers, omdat deze door het delen en kopiëren van code en hardware zich evolutionair, en zonder masterplan ontwikkelen. Daarnaast dragen ze weliswaar diverse kenmerken van levensvormen, maar is veeleer sprake van integratie binnen onze levens: een symbiotische relatie. En tenslotte: qua rekenkracht en geheugen hebben ze ons op bepaalde punten al lang overtroffen. Omdat computers zo fundamenteel anders zijn dan wij – en wij veel meer zijn dan alleen ons DNA en hersenen en daarmee niet te vatten in nullen en enen, zullen ze ons wellicht nooit evenaren.

AI-toppositie

Het idee van de symbiose blijft vervolgens nog even hangen. Want daar lijkt het tijdens ICT.OPEN2019 op meerdere gebieden om te draaien. Maarten de Rijke van het Innovation Center for Artificial Intelligence (ICAI) beschrijft in zijn plenaire presentatie de voor alle partijen vruchtbare co-existentie van startups, overheid, kennisinstellingen en grote bedrijven binnen de zogeheten AI-labs. Er zijn inmiddels negen van deze ICAI-locaties actief, waaraan naast wetenschappelijke instituten ook partijen als Bosch, Elsevier, Qualcomm, Ahold Delhaize en de politie verbonden zijn.

“Nederland heeft alle middelen om een vooraanstaande positie in te nemen in het internationale AI-landschap”, aldus De Rijke. “We combineren toptalent, innovatiekracht en research op wereldniveau. ICAI combineert deze sterke punten in een uniek initiatief.” Onderzoekers kunnen volgens hem ook zelf een lab vormen en daarmee de verbinding leggen met de buitenwereld.

Datadeling

Een van de parallelle thema’s waarin samenwerking tussen academische wereld en bedrijfsleven nadrukkelijk aan de orde kwam was die rond het delen van data. Bedoeld om te inspireren en werkende voorbeelden uit de praktijk te laten zien. Douwe Lycklama is een van de drijvende krachten achter iSHARE: een afsprakenstelsel voor datauitwisseling in de logistieke sector. “Datadeling kan best zonder platforms”, zei hij in Hilversum. “Het draait veeleer om datasoevereiniteit.” Met andere woorden: het recht om het gezag uit te oefenen over de eigen data, zonder daarover verantwoording te hoeven afleggen.

Volgens Lycklama worden interacties in de digitale wereld steeds vaker uitwisselingen van economische waarde. Daarnaast neemt het aantal transacties toe, waardoor de instituties die dit mogelijk maken steeds machtiger worden. Daardoor groeit het wantrouwen, wat vraagt om een meer collaboratieve insteek, waarin datasoevereiniteit centraal staat.

Overeenkomsten

Volgens Lycklama is iSHARE geen technisch platform, maar een reeks functionele, operationele, technische en juridische overeenkomsten die identificatie, authenticatie en autorisatie tussen ketenpartijen mogelijk maken. Kennisinstellingen hebben bijgedragen aan de totstandkoming. “Eigenaren van gegevens blijven in controle over hun gegevens, die bij de bron kunnen blijven. Ze kunnen heel specifiek hun eigen voorwaarden stellen voor het delen ervan. Niet alleen met directe handelspartners, ook met onbekende partijen meestal verderop in de keten.”

“Datadeling kan best zonder platforms, het draait om datasoevereiniteit”

Matthijs Punter van TNO vertelde aansluitend over de Industrial Data Space Association (IDSA). Deze organisatie maakt zich sterk voor de semantische interoperabiliteit, controle, juistheid en uitwisselbaarheid van data. Bijvoorbeeld in de logistiek, maar ook binnen andere sectoren. IDSA biedt daartoe een referentie-architectuur, interfaces en een contractueel raamwerk voor het koppelen van systemen, sensoren en apparaten over de keten. TNO fungeert als zogeheten IDSA Hub voor Nederland. Punter: “Wij zullen data-deling tot een commodity maken.”

Vooroordelen

Nog meer voorbeelden van samenwerking tussen research en bedrijfsleven? Jazeker, en wel in de thema-track rond autonome systemen. Hogeschool Saxion toonde de geautomatiseerde navigatie van industriële robots. De Universiteit Twente demonstreerde een planning- en controleraamwerk voor autonome voertuigen binnen een voor mensen gevaarlijke en ongezonde industriële omgeving. De gereedschapskist voor optimaal flexibel energiegebruik viel buiten de scope van logistiek en transport, maar indiceerde wel dat de onderzoekers en de bedrijven waarmee ze samenwerken geen last hebben van tunnelvisie en isolement in thema-gebaseerde ‘filter bubbles’.

Crowd flow

Deze informatieluchtbellen kwamen aan de orde tijdens de paneldiscussie over de relatie tussen ethiek en kunstmatige intelligentie. Daar bleek dat het wellicht onmogelijk is om onbevooroordeelde modellen te maken op basis van de veelal bevooroordeelde beschikbare data. Maar dat slimme algorimes deze ingebakken ‘bias’ wel kunnen verminderen. Bovendien heb je hier als mens zelf altijd een zekere verantwoordelijkheid…

In de lunchpauze dus snel op zoek naar niet-logistiek gerelateerde voorbeelden van symbiose. Een beetje rondneuzen op de expo leverde volop datagedreven initiatieven binnen diverse sectoren op: veel gezondheidszorg, energiesector, industrie, retail, financiële dienstverlening en media. De aandacht werd getrokken door onder meer een demo over optimalisatie van ‘crowd flows’ in uiteenlopende omstandigheden, geneeskundig onderzoek, alsmede een studie naar de veranderende aard en inhoud van nieuwsberichten sinds 1945. Datagedreven, met doorgaans de mens aan de knoppen.

Onderzoeksomgeving

SURFsara, actief op het gebied van supercomputers, netwerken, dataopslag en hoogwaardige visualisatie, gaf tekst en uitleg over de Research Cloud: een virtuele selfservice-onderzoeksomgeving waarbinnen meerdere partijen samen onderzoek kunnen doen. “Voorwaarde is dat er altijd een wetenschappelijke instelling betrokken is”, vertelde Ymke van den Berg van SURFsara. De Research Cloud vormt de basis voor een portal en platform waarin alle ondersteuning, applicaties, infrastructuren, datasets, storage en zaken rond compliancy, licenties en financiën zijn geregeld.

Het initiatief Commit2Data, dat gebruik maakt van SURFsara’s infrastructuur, is gericht op cross-sectorale kennisdeling voor het ontdekken van kansen met big data, en brengt eveneens wetenschap en bedrijfsleven bij elkaar. Inzichten en antwoorden uit de ene sector worden idealiter toegepast in de andere. Inmiddels lopen er 17 trajecten, waarbij ten minste tachtig bedrijven betrokken zijn. Commit2Data had tijdens ICT.OPEN een eigen ‘side event’ waarin diverse cases werden gepresenteerd. Hieronder ook het genoemde IDSA.

Laadpalen

Halverwege de middag terug naar datadelen. In deze breakout stond de Amsterdam Data Exchange (AMdEX) centraal, een initiatief van Amsterdam Science park en de Amsterdam Economic Board. AMdEX moet zich ontwikkelen tot een datamarkt, waarbij meerdere partijen met hun gedeelde data samen nieuwe initiatieven kunnen ontwikkelen, op basis van een ‘common benefit’.

“Het idee is dat jouw data ook interessant kan zijn voor anderen”

Nanda Piersma van de Hogeschool van Amsterdam: “Het idee is dat jouw data ook interessant kan zijn voor anderen.” Door data uit meerdere bronnen binnen een veilige en vertrouwde omgeving te delen kunnen interessante mogelijkheden ontstaan. Neem het Amsterdamse project in wording rond de laadpalen voor elektrische auto’s. Door de geaggregeerde data te analyseren kunnen de palen beter worden benut, onder meer voor balancering van het energienet. “Dat vereist wel de betrokkenheid van gemeente, de bedrijven achter de laadpalen, net-operators, eindgebruikers. Is de datamarkt eenmaal een feit, kunnen ook andere partners zich melden en een rol spelen in de groeiende waardeketen.”

Vliegmaatschappij

Air France-KLM is reeds partner van AMdEX voor het (eventueel) delen, verkopen en inkopen van data. In de overeenkomst zitten volgens Anne Savelkoul van de vliegmaatschappij diverse regels en definities, bijvoorbeeld ten aanzien van het eigenaarschap van data. Door dat centraal te verankeren, is het niet nodig om bij elke uitwisseling telkens nieuwe, al dan niet juridisch geldige afspraken te maken. Mogelijkheden liggen op het terrein van voorspellend onderhoud en het minimaliseren van wachtrijen.

En zo zijn we ongemerkt toch weer terug bij transport en logistiek. Vooringenomenheid, gevangen in de bubble? Volgend jaar sowieso een andere bril.

Hotze Zijlstra (1964) is taalkundige en heeft al meer dan 30 jaar ervaring in het journalistieke domein. Hij schrijft vooral over de inzet van technologie bij grote bedrijven en instellingen.

REAGEREN

Plaats je reactie
Je naam