Ecosysteem: oude wijn in nieuwe zakken?

0

Door Anneke Burger-Tebbens Torringa – In de IT en daarbuiten heeft tegenwoordig iedereen de mond vol van ‘ecosystemen’. Maar wat zijn deze eigenlijk en wat is er anders dan wanneer we spreken over zakenpartners of ketensamenwerking?

En waar gaat het in essentie over: over processen of over een mentaliteit? Is het niet opnieuw een andere vorm van presenteren? Oude wijn in nieuwe zakken? Hieronder is een aantal overdenkingen op een rij gezet. Ze zijn vooral bedoeld om je eigen mening aan te scherpen.

Een ecosysteem is een begrip dat van oudsher afkomstig is uit de wereld van de biologie/natuur. Naturalis omschrijft het als volgt: “een ecosysteem omvat alles dat bijdraagt aan het in stand houden van het leven erbinnen. Een ecosysteem is niet alleen de samenleving van organismen (planten, dieren en micro-organismen) binnen een bepaalde leefomgeving. Het is vooral ook de uitwisseling van materie en energie tussen de organismen onderling en tussen het leven en de niet-levende omgeving: bodem, water en lucht”.

Doorvertaling
In de huidige digitale transformatie zien we het begrip nu doorvertaald worden naar andere vakgebieden. Bijvoorbeeld in de wereld van marketing (Steven van Belleghem) wordt het begrip een beetje aangepast en digitale ecosystemen genoemd. Het wordt als volgt omschreven: “de interactie tussen de verschillende kanalen (online en offline), de consument en de betrokken partners (bijvoorbeeld leveranciers, bloggers).

De digitale klantenrelatie wordt gedragen door een digitaal ecosysteem. Dit systeem zet de klant centraal en verbindt alle mogelijke klantencontacten met elkaar. Deze momenten omvatten onder andere het gebruik van een product, het bezoek aan een winkel, een e-mail en een aankoop. Het aantal mogelijke klanteninteracties is uitgebreider dan ooit tevoren”. Nu ons eigen vakgebied! Wat vind je erover binnen het IT-domein?

“Grote verschuivingen op technologisch, maatschappelijk en economisch terrein vragen om nieuwe verbindingen tussen leveranciers van IT-diensten en hun klanten. De huidige wisselwerking is te zeer gebaseerd op de ego’s en eigenbelangen van individuen en organisaties, en doet geen recht aan de bredere dynamiek. Kennis en inzicht in de ontwikkelingen en het bij elkaar brengen van CIO’s en leveranciers is een stap in de richting van een nieuw sourcingsecosysteem” (bron: aankondiging van het Jaarcongres Strategic Sourcing 2017).

Een aantal interessante omschrijvingen! Welke overeenkomsten en conclusies kunnen we hieruit trekken? Telkens gaat het over verschillende organismen die met elkaar verbonden worden om tot een gezamenlijke omgeving te komen. Verbinding is het sleutelwoord. Maar wat is verbinding en hoe creëer je verbinding? En wat als er geen verbinding is? En wat is jouw rol als professional in deze verandering?

Ecosystemen floreren dankzij bewustzijn en persoonlijk leiderschap

Persoonlijk leiderschap
Verbinding maken met je omgeving klinkt altijd goed en lijkt eenvoudig. Er wordt gemakkelijk gezegd: “Ik heb prima verbinding met mijn omgeving en leveranciers”. Maar wordt dit ook door de ander zo ervaren, wat zijn de wederzijdse verwachtingen en is er ruimte en vertrouwen in het contact om daarover in gesprek te gaan? Durf jij jezelf kwetsbaar op te stellen en te reflecteren: lastige kritische vragen aan jezelf te stellen in plaats van aan de ander?

Om verbinding te kunnen maken met je omgeving is het belangrijk om allereerst in verbinding te zijn met jezelf. De basis van jouw persoonlijk leiderschap: een innerlijke balans van je ego, je ziel en je spirit. Dat klinkt wellicht behoorlijk abstract, maar dat is het allesbehalve!

Ego
Meestal gebruiken we maar één dimensie: ego, dat deel van jezelf dat je helpt te profileren, te beschermen en op te komen voor eigen belangen en behoeftes. De diepere en authentieke laag, je ziel, draagt eigenheid, passies en talenten. En spirit is de dimensie die helderheid en verbinding brengt in zaken, relaties en nog meer. In het boek Rijkdom is gratis van Wendy Hobbelink en Martin Thoolen is de weg naar een bewustzijn en balans van deze drie dimensies heel inspirerend uitgewerkt. Deze expeditie is een investering in jezelf, wat je bewuster en effectiever maakt. Naast focus op eigen belang krijg je meer oog voor het gemeenschappelijke belang.

In het boek wordt een doorvertaling gemaakt van individu naar organisaties en dat geeft een helder inzicht. “Als meer mensen in organisaties (en ketens of netwerken) werken vanuit dit bewustzijn, komt er naast een gedoseerd ego meer ruimte voor de andere dimensies, wat bijdraagt aan zowel verbondenheid als effectiviteit. Er ontstaan nieuwe werkvormen, mensen zijn toegewijd en geïnspireerd en vanuit oprechte belangstelling wordt gekeken naar wat mensen beweegt, talenten en ontwikkeling. Oudere medewerkers brengen hun ervaring en expertise en jongere medewerkers hun frisse blik. Ego-organisaties denken daarentegen in termen van winnen óf verliezen. Winnen staat voorop, ook al gaat dat ten koste van anderen. Status, macht en controle voeren de boventoon, vaak aangedreven door angst en hebzucht’.

Scrum
Dit inzicht doortrekken naar vertrouwde IT-werkvormen als agile en scrum is interessant. Immers, voor scrum is een belangrijke succesfactor het gebruikmaken van het zelforganiserend vermogen van professionals. En de resultaten van agile werken zijn te omschrijven als wendbaarheid, meedenken, samenwerken, efficiency, motivatie en kostenbeheersing. Wanneer ervaar jij dat deze werkvormen meer/ minder succesvol zijn?

Welke conclusie kunnen we hieruit trekken? Bewustzijn en persoonlijk leiderschap zijn hoekstenen voor succesvolle ecosystemen en andere vernieuwende organisaties en werkvormen.

Kortsluiting in de verbinding
Niets menselijks is ons vreemd en soms loopt het gewoon niet in de relaties. Er is onbegrip, er vallen harde woorden, er wordt gedreigd. Veelal voelt je intuïtie feilloos aan wat er niet goed gaat, maar zegt je ego wat anders en soms is het ook lastig om iets open te breken en bespreekbaar te maken. Terwijl het benoemen van de kortsluiting al een opluchting kan brengen en opening voor vervolg.

Parabel
Ervaring leert dat we vaak onvoldoende inzicht hebben in ieders onder de ijsberg levende gevoelens en emoties. Wat vind je? Wat wil je? Daardoor ontstaat het risico dat de discussie gaat over tegenover elkaar staande feiten en meningen en zichtbaar gedrag; een conflict is daarmee zomaar geboren. Een treffend voorbeeld uit de mediation is de volgende. Het gaat hierbij om een parabel van twee zussen en een sinaasappel en illustreert de waarde van wederzijds belang dat leidt tot een succesvol onderhandelingsresultaat.

Twee oude zussen grijpen tegelijk de laatste sinaasappel. Beiden willen de sinaasappel gebruiken en zijn standvastig. Redelijk als zij zijn, zoeken zij naar argumenten om elkaar te overtuigen de sinaasappel los te laten zodat ze zelf van de vrucht kunnen genieten. “Ik ben de oudste.” “Jij at gister al een sinaasappel.” “Ik heb de vitamines harder nodig.” Een spervuur van argumenten. Na enige tijd kibbelen besluiten zij hun geschil als volgt op te lossen: de sinaasappel wordt in tweeën gesneden en ieder gaat met een helft aan de slag. De ene zus perst haar helft uit en drinkt sap, de schil gooit zij weg; de andere zus raspt de schil in het beslag van haar cake en heeft geen doel voor het sap.

Compromis
Deze parabel illustreert een – op het eerste oog – redelijk compromis, terwijl een oplossing voor de hand ligt die beider belang beter had gediend. De uitdaging is om niet tevreden te zijn met een compromis, maar te blijven zoeken naar een oplossing die daadwerkelijk in wederzijds belang is. Door het stellen van de vraag ‘wat betekent dit voor jou/jullie…’ en creativiteit aan het proces toe te voegen, worden achterliggende belangen blootgelegd en dat maakt het mogelijk verdieping in de verbinding tussen partijen te creëren waarbij ruimte is voor de individuele doelen naast de gezamenlijke doelen. Belangrijke voorwaarde voor ecosystemen is dat er duidelijkheid is in de relatie over de gezamenlijke doelen en dat iedereen daarin verantwoordelijkheid neemt!

Storytelling
Het succesvol werken in ecosystemen is een ‘organisatieverandering’. Om mensen in zo’n verandering mee te nemen zijn er drie ingrediënten om rekening mee te houden: betekenisgeving, legitimiteit van de verandering en communicatie van resultaten.

• Betekenisgeving: creëren van een gemeenschappelijke visie (en doel) en de feedback daarover organiseren. Verhalen over de toekomstvisie worden verteld en gedeeld, waar mensen zich mee kunnen identificeren en wat weer verbinding geeft.
• Het zekeren van de legitimiteit van de verandering, zodat er een gevoel ontstaat dat het ertoe doet (gewenst en noodzakelijk). Belangrijk is dat alle partijen binnen een ecosysteem hierbij zijn betrokken.
• Het communiceren van behaalde, motiverende resultaten.
Storytelling speelt een belangrijke rol. Maar wat maakt dat je geraakt wordt door een verhaal? We kennen de presentatietechnieken, vaak gericht op uiterlijkheden en het vermijden van risico’s. Het kan zo anders! Het gevoel dat een verhaal klopt, inspireert en tot actie aanzet. Een verhaal waarin je jezelf als professional laat zien, je écht iets vertelt en anderen daarin meeneemt. De kracht van storytelling gaat over ordening (je schept rust en overzicht), verbinding (het samen delen schept een band), betekenis (het waarom/de redenen), beleving (de ruimte voor gevoel/emotie naast ratio) en sturing (je geeft houvast/richting).

Verhalen vertellen is iets wat in vele culturen over de hele wereld een essentieel onderdeel is om betekenis te geven aan het bestaan. Zo wordt kennis doorgegeven van ouderen naar jongeren binnen gemeenschappen, maar wordt ook de verbinding gelegd tussen geschiedenis, heden en toekomst. Wij zijn die traditie in onze westerse wereld een beetje kwijtgeraakt. Met de term storytelling is er hernieuwde belangstelling voor deze inspirerende kracht.

Tot slot. Ecosystemen: oude wijn in nieuwe zakken? Nee, mits actief inhoud wordt gegeven aan de randvoorwaarden die niet gaan over structuren en processen maar juist over de manier van (samen)werken. Het werkwoord ‘verbinden’ is cruciaal, zeer veelomvattend en geen vanzelfsprekendheid. Ecosystemen passen in onze (disruptieve) veranderende wereld van digitale transformatie… En het sluit aan om vanuit verschillende generaties en culturen met elkaar (samen) te werken. Een prachtige uitdaging als professional om in deze verandering je rol mét bezieling te nemen!

De auteur is manager, mediator en mentor

Redactie
Dit is het vaste redactieaccount van IT Executive. Hierachter gaan meerdere redacteuren schuil. Je bereikt ons op redactie[at]it-executive.nl.