Als burger verwonder ik mij over het feit dat nog te veel handelingen met de overheid niet zijn gedigitaliseerd en dat vaak te veel verschillende digitale loketten moeten worden doorlopen bij het oplossen van een probleem. Dat klinkt toch niet klantvriendelijk? De processen op uitvoerend niveau dienen te worden ontworpen vanuit de behoefte van de burger.

Als belastingbetaler erger ik mij aan het fenomeen dat er nogal wat geld verloren gaat door mislukkende IT-activiteiten. En dat is nog maar het topje van de ijsberg: de kosten van inefficiënt beheer worden bijna nooit expliciet vermeld.

Burgerinitiatief

Om de IT-problematiek van de overheid op te lossen, is begin november een Aanzet tot een IT-Deltaplan geëtaleerd. Op die webpagina zijn 105 waardevolle aanvullingen en tegenvoorstellen neergezet.

Vervolgens is een manifest (pdf) geschreven, voor het niveau van bewindslieden, leden van de Tweede Kamer en SG’s. Dit manifest is eind februari digitaal aangeboden aan de secretaris van de ministerraad en aan mevrouw Arib als voorzitter van de Tweede Kamer.

Overall architectuur niet haalbaar?

Dat de overheid te groot is om als geheel onder architectuur te brengen is onzin. Architecten die vinden dat dat niet kan, hebben wellicht een fout idee over een gelaagde architectuur.

Vier lagen kunnen worden onderkend:

  1. Het geheel van organisaties uit de Rijksoverheid, de provincies, de gemeenten en de waterschappen.
  2. Elke organisatie apart.
  3. De businessdomeinen binnen die organisaties.
  4. Het uitvoerend niveau met de bijbehorende ‘IT-solutions’.

We rijden overal rechts in Nederland, zelfs in Europa, een afvallig lid daar gelaten. Maar de keuze van eenrichtingswegen is de vrijheid van de gemeente. Als we wel een verkeerswet kunnen maken met landelijke dekking en nadere detaillering op gemeenteniveau, dan kunnen we dat m.m. ook voor een overall architectuur voor de IT van het Rijk, de provincies, de gemeentes en de waterschappen.

Overall architectuur niet uitvoerbaar?

Veel critici stellen dat de overheid te complex en te veel onderling verweven is om een overall digitale architectuur op te stellen, uitmondend in een ‘grand design’.

Parijs was rond 1848 ontaard in een ondoordringbaar doolhof van smalle en kronkelige straatjes, waarin de bevolking deed wat hen goed leek. Om Parijs weer onder controle te krijgen, gaf Napoleon III de stedenbouwkundig architect Haussmann de opdracht om een architectuur op te stellen voor de grootscheepse verbouwing. Haussmann ontwierp een ster in het midden en een aantal brede boulevards. Complete huizenblokken en hele wijken gingen tegen de vlakte om dit mogelijk te maken.

“Wat ben ik blij dat in de tijd van het Deltaplan het ‘polderen’ nog niet was uitgevonden”

Parijs was daarna ruim 100 jaar een goed toegankelijke stad. Na de opmars van de auto en de toeristenindustrie, werd Parijs weer slechter toegankelijk. Parijs wacht op een volgende Haussmann.

Wat leert deze geschiedenis ons? Een vakbekwame architect en een opdrachtgever met doorzettingsmacht, zijn de succesfactoren voor een significante transformatie. In het manifest wordt daarom gepleit voor een Rijksdienst Digitale Dienstverlening met doorzettingsmacht en vetorecht, buiten het directe bereik van de politiek.

Economisch nut en sociale cohesie

Rond 1860 was het spoorwegennet in de VS tot landelijke dekking uitgerold. Het goederentransport gaf een significante impuls aan de bedrijvigheid en de personentrein werd een verrijking van de sociale contacten. In onze tijd hebben we het web, met webwinkels en een grote variëteit aan sociale media.

Dus overheid, investeer meer in een digitale infrastructuur, verrijkt met allerlei digitale faciliteiten voor de contacten tussen burgers onderling, groepsvorming, transacties met bedrijven en contacten met de overheid. Zet als ster in het midden een overheidscloud waar ambtenaren en burgers beiden gebruik van kunnen maken.

Transformatieproblemen

Het grootste obstakel in een fundamentele transformatie naar een digitale overheid, is haar huidige bedrijfscultuur (‘kan niet, wil niet, doen we zelf wel’). Er dient een einde te komen aan het polderen met IT.

Wat ben ik blij dat in de tijd van het Deltaplan naar aanleiding van de watersnoodramp in 1953, het ‘polderen’ nog niet was uitgevonden. Toen werden de beste engineers binnen Nederland gerekruteerd en deze vakmensen konden zonder verstoring van de politiek, een meesterwerk in elkaar zetten, dat zelfs als product aan het buitenland kon worden verkocht.

Het kabinet moet daarom nu investeren in de daadwerkelijke digitalisering van de samenleving en van de overheid zelf. Die investering zal worden terugverdiend door drastisch minder administratieve rompslomp, een verlichting van ons dagelijkse werkzaamheden, een hoger kennisniveau van de bevolking en meer sociale cohesie. Wellicht kan dat zelfs worden verkocht aan die landen die achtergebleven zijn (een soort betaalde IT-ontwikkelingshulp).

Hulp van buiten?!

Een paar grote Nederlandse bedrijven hebben enkele IT-problemen waarmee de overheid worstelt, al opgelost. (Als digitaal architect hanteer ik de vierdeling: burgers, bedrijven, overheid, leveranciers uit de IT-sector.)

Ik heb er alle vertrouwen in dat zij de overheid willen helpen met tips, oplossingssuggesties, voorbeelden, best practices en het voorkomen van valkuilen. Maar de overheid moet wel willen luisteren en wellicht leren communiceren met die bedrijven.

Bereidheid tot veranderen?

De overheid is nauwelijks in beweging te krijgen. Zij voelt zich geborgen in de oude wereld. Zij durft nauwelijks outside the box te denken. Als belastingbetalers kunnen we niets, de belastingdienst heeft immers een monopoliepositie.

Als burger kunnen wij doorgaans ook niets. Maar, binnen een jaar zijn er verkiezingen. Dus, beste lezers, laten we de verkiezingsprogramma’s gaan bestuderen en becommentariëren op:

  • afspraken over het ontmantelen van overjarige, slecht functionerende IT-systemen,
  • het meer doeltreffend financieren van IT-vernieuwingen,
  • het investeren in digitale infrastructuren die het bedrijfsleven en onze samenleving naar een hoger plan tillen.

Medeburgers, kies voor een modern gedigitaliseerde overheid!

Ten slotte

Corona veroorzaakt veel menselijk leed. Dit drama zal wellicht ook de ultieme stresstest blijken te zijn voor de volwassenheid van de digitaliteit van de overheid, de zorgsector en het onderwijsveld. Eigenlijk ‘had’ de overheid meer meters moeten maken in werkelijke digitalisering, maar als ‘hadden’ komt, is ‘hebben’ te laat.

De overheid is nauwelijks in beweging te krijgen. Zij voelt zich geborgen in de oude wereld.

close

IT Executive Nieuwsbrief


Elke week een korte e-mail met daarin onze beste content, aankondigingen van evenementen en méér.

Wij delen je persoonsgegevens uitsluitend met derden die deze service mogelijk maken. Lees onze privacyverklaring.

1 REACTIE

REAGEREN

Plaats je reactie
Je naam