Dit zijn ongekende tijden, waarin de pandemie fundamentele vragen opwerpt in het data-debat. In de hele wereld staan overheden voor de uitdaging om de juiste data te verzamelen, zodat ze besmette burgers kunnen traceren en verdere verspreiding van het coronavirus kunnen tegengaan. Doorgaans kiezen ze daarbij uit één van deze twee oplossingsrichtingen: totalitair toezicht of empowerment van burgers.

Wat mij betreft is de keus kristalhelder. Ik ben overtuigd van de waarde van oplossingen die organisaties en individuen in staat stellen om zélf de toegang tot hun data op effectieve en krachtige wijze te beheren. Dat is dringend nodig om het noodzakelijke vertrouwen te creëren, zodat eigenaren bereid zijn om toestemming geven voor het gebruik van hun data. Het delen van data op basis van toestemming is van vitaal belang om het ecosysteem van digitale transacties goed geolied te houden – en het is eveneens van vitaal belang in de strijd tegen Covid-19.

Data als het nieuwe fundament

Data wordt in snel tempo het nieuwe fundament van de maatschappij, een ontwikkeling die we kritisch moeten blijven volgen. Data – inclusief persoonsgegevens, reviews, likes, toegangsrechten en verplichtingen – vertegenwoordigt waarde en vormt de basis van nieuwe businessmodellen. Dit is onderdeel van wat we de ‘transactionele fase’ van het internet noemen; een fase waarvan het volledige potentieel nog moeten ontdekken. Het is zaak dat we deze nieuwe ‘valuta’ en de impact daarvan op de besluitvorming beter leren begrijpen. Dat geldt voor zowel individuen als organisaties.

Als we praten over data, denk ik soms dat we als de Inuit zijn met maar één woord voor ‘sneeuw’. We hebben meer woorden nodig om dit nieuwe fundament te duiden: een data-woordenboek. Laten we daarom wat nieuwe termen introduceren.

Data? Het draait allemaal om toegang

Het lijkt alsof iedereen alleen maar praat over data – van de coole dingen die we met data kunnen doen (toepassingen zoals blockchain, artificiële intelligentie en ‘big data’) tot de data zelf: datakwaliteit, data delen, datalekken en databescherming. Wat mij opvalt is dat er een essentiële term ontbreekt in al deze gesprekken: toegang tot data.

Beschikbaarheid van en toegang tot data zijn randvoorwaarden voor elke toepassing die gebaseerd is op data. Dat komt tot uitdrukking in het Triple A Model: Availability > Accessability > Applicability. Met name nu we ons steeds meer bewegen richting het transactionele tijdperk, veroorzaakt dit wijdverbreid gebrek in het beheer van toegang tot data serieuze problemen.

De meeste mensen lijken zich vooralsnog geen zorgen te maken over toegang tot data; zij stellen zich bereidwillig op als hen wordt gevraagd om data te delen. Velen beschouwen dat nu eenmaal als de ‘prijs die ze moeten betalen’. Wie met vrienden verbonden wil blijven via sociale media of wil profiteren van het gemak van online shoppen, gaat gewoon zijn gang en klikt op ‘akkoord’. Steeds meer mensen beseffen echter dat ze daardoor geen controle meer hebben over hun data en dat ze uiteindelijk zelf het product zijn geworden waarop businessmodellen zijn gebaseerd.

Langzaam sijpelt het besef door dat onze data in handen is van slechts een paar partijen. Grote techbedrijven als Facebook, Google, Amazon en anderen gebruiken de data van mensen voor hun eigen gewin en geven niets (of erg weinig) daarvoor terug. Grote groepen mensen zijn daardoor blootgesteld aan ongewenste en vaak onopgemerkte beïnvloedingscampagnes en privacy-schendingen. Denk aan de beveiligingslekken waarmee videocommunicatieplatform Zoom recent nog werd geconfronteerd.

Langzamerhand plaatsen steeds meer mensen vraagtekens bij deze situatie. ‘Wil ik dat mijn data op deze manier worden behandeld? Het is toch mijn data? En zou ik niet degene moeten zijn die daarvan profiteert?’ Maar tot nu toe hebben ze geen andere optie dan negatieve stappen zetten, zoals het besluit om het Facebook-account op te zeggen of de weigering om nog langer data te delen. Met als gevolg dat ze geen gebruik meer kunnen maken van bepaalde diensten.

Datasoevereiniteit biedt een alternatief

In tijden van crises, zoals in de huidige strijd tegen Covid-19, is het een normale reflex van overheden om te denken in termen van regelgeving en dwang. En burgers hebben de neiging om in te stemmen met alles wat nodig is om te voorkomen dat de situatie uit de hand loopt. Iets soortgelijks gebeurde direct na 9/11. De meeste burgers van de Verenigde Staten vonden dat de federale overheid een legitieme reden had om onder de naam US Patriot Act een grootschalig afluisterprogramma met misbruik van belgegevens in het leven te roepen. Het gevaar bestaat dat de crisismaatregelen van vandaag morgen het nieuwe ‘normaal’ worden.

Gelukkig bestaat er een alternatief. Een alternatief dat is gebaseerd op een positieve aanpak, waarbij het vertrouwen wordt hersteld door mensen de instrumenten te geven om de toegang tot hun eigen data te beheren. Laat me een voorbeeld geven van het grote belang om vertrouwen te organiseren en datasoevereiniteit tot onderdeel van de ontwerpprincipes van datatoepassingen te maken.

Coronavirus-apps

Het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam heeft het initiatief genomen om een gratis en gemakkelijk te gebruiken app te ontwikkelen, waarmee mensen zelf hun data kunnen invoeren en beheren. Met deze app verschaft het ziekenhuis volledige transparantie en openheid als het gaat over het gebruik van de ingevoerde data. Dat zorgt voor het noodzakelijke vertrouwen dat mensen aanmoedigt om daadwerkelijk hun data te delen. Het ziekenhuis bewaakt de data en belt met mensen als dat nodig is.

De overweldigende adoptie van de app en de kwaliteit van de ingevoerde data bewijzen dat deze aanpak succesvol is. De reacties van mensen op social media waarin ze anderen vertellen over de betrokken telefoontjes die ze kregen van de aan de app verbonden hulpverleners, versterken het bewijs dat vertrouwen de adoptie stimuleert. Dit kan uiteindelijk een succesvolle tool worden (niet in het minst dankzij de hoge kwaliteit van de data) in de strijd tegen het coronavirus, met name in combinatie met toezicht op basis van tracking en tracing van smartphones.

Vertrouwen

Het fundament voor gegarandeerde toegang tot data is vertrouwen, vertrouwen en nog eens vertrouwen. Overheden in de hele wereld zouden de pandemie niet moeten bestrijden ten koste van de rechten van mensen – ten koste van de controle van burgers over hun eigen data. Daarom staan we achter de aanbeveling van de Europese Commissie op 9 april om een gemeenschappelijke toolbox voor het gebruik van data en technologie in de strijd tegen het coronavirus op te zetten.

Beleidsmakers dienen zich hard te maken voor datasoevereiniteit als het centrale ontwerpprincipe voor alle processen en toepassingen die data gebruiken. Op dezelfde manier moeten organisaties hun klanten in staat stellen om hun eigen data te beheren wat betreft de vraag wie onder welke voorwaarden toegang mag krijgen tot de data. Dat kunnen ze doen door volledige openheid te geven en de juiste instrumenten te verschaffen, denk aan dashboards waarmee ze het gebruik van hun data kunnen organiseren.

Dat zorgt voor vertrouwen. Vertrouwen dat nodig is om iedereen te stimuleren om in te stemmen met het delen van data. En probleemloos delen van data is van vitaal belang voor een goed geolied digitaal ecosysteem en van vitaal belang in de strijd tegen Covid-19.

Mariane ter Veen is director data sharing bij het internationale adviesbureau INNOPAY. Mariane heeft meer dan 20 jaar ervaring in het ondersteunen van zowel publieke als private partijen bij vraagstukken omtrent het delen van data. Onder andere begeleidde zij de ontwikkeling en de roll-out van het afsprakenstelsel iSHARE, dat data delen in de logistieke sector stimuleert.

REAGEREN

Plaats je reactie
Je naam