CIODAY staat dit jaar in het teken van ‘The Big How’, oftewel: hoe leiden organisaties de digitale transformatie in goede banen en wat is de rol van de CIO? Hoe relevant is de CIO eigenlijk nog? Verwatert zijn of haar functie niet door ‘rising stars’, zoals de chief digital officer? Is de CIO soms de spreekwoordelijke kerstkalkoen? Telt de CIO zijn knopen of ziet hij of zij juist kansen in de board? ICT Media organiseerde een discussie over deze precaire kwesties.

In de Villa van ICT Media verzamelt zich een gemêleerd gezelschap. De consultancywereld is duidelijk oververtegenwoordigd, maar dat is juist een pluspunt. Door hun dagelijkse contacten met CIO’s hebben de partners een objectief beeld van de CIO met al zijn dagelijkse worstelingen. CIO’s liggen soms wakker van AI, security en het Internet of Things. De hiervoor vereiste skills zijn schaars.

De CIO ontwikkelt zich van een dienende ‘delivery executive’ tot een assertieve ‘business executive’, zo beweert Gartner op basis van een grootschalig onderzoek onder 3.000 CIO’s. Bij de beoordeling van de CIO tellen de ‘IT metrics’ nog maar voor 44 procent mee. ‘Business metrics’ krijgen steeds meer de overhand. Ondertussen houdt de CIO meerdere ballen in de lucht. Hij is zowel innovatie-, cultuur- en verandermanager als talentenscout. Overbelasting ligt op de loer.

Job Voorhoeve, partner bij executive search bureau Amrop, herkent dit beeld. Hij heeft een welgemeend advies voor CIO’s die het eigenlijk niet meer trekken of zich in de steek gelaten voelen: “Zoek een gave job in een gaaf bedrijf. Het is geen schande om uit de spotlights te stappen en als directeur van een nieuwe businessunit of start-up nieuwe businessmodellen te ontwikkelen. Volg je hart.” Maar CIO’s worden soms nog te veel gedreven door status, salaris en auto, zo is zijn ervaring. Zij doen zichzelf hiermee tekort. Rubert Rietkerk is weliswaar geen CIO, maar wel zo’n persoon die zijn hart volgt. Hij richtte onlangs zijn eigen bedrijf op: MARKaaS (marketing as a service).

Angstreflex

Erik Knorringa, director Business Development bij het Indiase Tech Mahindra, bekijkt het functioneringsprobleem van de CIO vanuit internationaal perspectief. “De digitale transformatie is wereldwijd verworden tot een containerbegrip. “Desondanks blijft de impact op het functioneren van CIO’s bijzonder groot. “Dagelijks zie ik ze worstelen met de executie.”

Hannes van Raaij, creatief directeur bij het hippe Triple, praat ook in sporttermen. Hij vergelijkt het sparren met CIO’s met een partij judo. “Alleen door te werken aan weerbaarheid kan de CIO de huidige tech-storm doorstaan. Hoewel angst een slechte raadgever is, schieten veel CIO’s toch in een angstreflex, waardoor ze de businesskansen niet meer helder zien.”

Volgens Ernest Jan Mutsaers, partner bij KPMG Nederland, komt dit vooral door de IT-legacy: “Ondernemingen met digitale ambities hebben allemaal last van de innovatiedoctrine. Mensen reageren nu eenmaal enthousiaster op voorstellen om nieuwe functionaliteit toe te voegen. Ze vinden innoveren leuker dan rationaliseren.”

“CIO dreigt in slachtofferrol te komen als hij verzuimt de regierol te pakken”

Bart Schilt, strategisch adviseur bij start-up Weolcan, constateert dat CIO’s een grote behoefte hebben aan ondersteuning bij hun cloudstrategie, architectuur en innovatie. “Met lichtgewicht automatiseringstools helpen wij CIO’s om het potentieel van de cloud volledig te benutten. Zoals een collega van mij zegt: ‘If cloud is a journey, you better be traveling light’.”

Otto ten Dam, managing partner bij Intermedius, benadrukt het belang van portfoliomanagement bij innovatie. “Dit is een zwaar onderschat vakgebied. Door focus aan te brengen kunnen CIO’s 20 procent meer business genereren. Stroomlijn de soms wel 1.000 lopende projecten en voorkom dat door agile te werken eilandjes ontstaan. In de praktijk zie ik dat de link tussen projecten en de strategie soms helemaal is zoekgeraakt.”

Frustratie

Bart van der Linden, oprichter van Source2Innovate, pleitte ooit voor een ministerie van Digitale Zaken en hoopt binnenkort aan Nyenrode te promoveren. Hij gelooft niet dat de CIO zich ontwikkelt tot een gewaardeerd business executive. “De digitalisering stagneert omdat IT niet aanhaakt. IT wordt in grote corporates gezien als blok aan het been. De business richt dan zijn eigen ecosysteem in. Het aloude probleem van business-IT-alignment steekt weer de kop op.”

Joey Gonesh, medeoprichter van Friday Out Of The Box, reageert fel: “Deze constatering is niet nieuw, maar komt voort uit pure frustratie. ‘Als IT niet hard genoeg gaat, regelen we het lekker zelf wel.’ De schuldvraag laat ik hierbij even buiten beschouwing. Maar dat zelf regelen, is dat eigenlijk een probleem?”, zo vraagt hij zich af.

Paul Cornelisse, director bij Metri Group, constateert dat grote multinationals innovatie kopen omdat ze zelf niet in staat zijn innovatie en veranderingsprocessen goed te regelen. Zo nam Cognizant onlangs het veel kleinere Mirabeau over, een bureau voor digital marketing en customer experience. Door deze overname beschikt Cognizant in Europa in een keer over de benodigde expertise. Knorringa: “Tech Mahindra pleegde een soortgelijke strategische acquisitie. Zo namen wij in Engeland The Bio Agency over, dat gespecialiseerd is in digitale transformatie, innovatie en customer experience.”

Een ecosysteem klinkt hip, maar volgens Cornelisse ontstaan er al snel hopeloos ouderwetse discussies over het intellectuele kapitaal. “Koop dat in één keer af.” Van Raaij ziet nog een CIO-dilemma opdoemen. “Houd je de innovatieve club buiten het concern en ga je louter sturen op de P&L, of ga je alles integreren? Bij integratie sijpelen die innovatieve cultuur en creativiteit heel snel weg, zo verzeker ik je.” Gonesh probeert vooral de creativiteit en het ondernemerschap bij CIO’s zelf te stimuleren.”

Digitaal profiel

De praktijk blijkt helaas weerbarstig. De meeste CIO’s besteden nog 80 tot 90 procent van hun tijd aan de operatie. Bart Schilt: “De hamvraag is: Hoe zit de CIO in de wedstrijd?” Erik Knorringa: “Sommige CIO’s gedragen zich defensief en richten zich met name op het ‘in de lucht houden’ van legacy in plaats van de focus op bijdragen aan vernieuwing en verandering. Door deze houding zetten CIO’s zichzelf buitenspel. ‘IT uit de bezemkast’, dat willen we toch niet meer?”

“CIO moet bijdragen aan de collectieve ambitie van de onderneming”

Gonesh betwijfelt of het DNA van de klassieke CIO wel geschikt is om mentaal aan te haken op de digitale transformatie. Voorhoeve constateert vooral een kennislacune, niet alleen bij commissarissen, maar ook de CEO’s en CFO’s. Qua digitale kennis schieten ze schromelijk tekort. “Het aantal digitale profielen in de board is in Nederland gedaald van 4 naar 3 procent, terwijl dit percentage in het buitenland juist stijgt.” Voorhoeve is wat milder over de rol van de CIO: “Vergeet niet dat het vakgebied van de CIO nog relatief jong is, vergeleken met andere functies. Het vak moet nog uitkristalliseren.”

Gabriel Schild, executive consulting partner bij Verizon Enterprise Solutions, vraagt zich af of de digitale transformatie wel echt iets heel nieuws brengt. “Misschien is het wel niet veel meer dan een dun laagje over de reeds bestaande infrastructuur. We leven in een platformeconomie. Het is onze taak om te zorgen dat de CIO in control blijft.”

Bart van der Linden ziet twee verschillende rollen voor de CIO in multinationals: ‘change’ en ‘run’. Eerst neemt men een CIO als changemanager aan. Is die klus na zo’n vier jaar geklaard, dan mag een nieuwe CIO aan de bak. Hij gaat IT dan misschien weer runnen als een fabriek. Zo golft het op en neer.”

Cornelisse ziet de CIO-rol zelfs verdwijnen. Drie ‘varianten’ zullen volgens hem ontstaan: de IT-operationsdirector, de veranderaar en de COO, die steeds meer IT-bagage dient te hebben.

Hugo Herman de Groot, business development executive bij Fujitsu, benadrukt vooral de menselijke aspecten van de digitale transformatie. “Bij Fujitsu geloven we in innovatie waarbinnen de mens centraal staat. Become digital, but stay human.”

Tjibbe van der Zeeuw, matchmaker en oprichter van de Squadra Group, ontwikkelde een assessmentmethodiek die niet alleen wordt gebruikt bij de bemiddeling van kandidaten voor boardroomposities, maar ook voor de beoordeling van kandidaten voor de CIO of the Year Award.

“Traditionele managers volgden ooit een opleiding en probeerden gedurende hun hele carrière maximaal te kapitaliseren op hun kennis. In het digitale tijdperk werkt dat niet meer. Millennials hebben dat veel beter door. Ze denken in uitdagende, tijdelijke klussen, zelfs tijdelijke beroepen. CIO’s kunnen daar een voorbeeld aan nemen. Dé CIO bestaat overigens niet. Sommigen kunnen meekomen, anderen bevriezen en kunnen niet over hun schaduw heen stappen. De diversiteit is groot. Ik ontmoet voormalige ondernemers, consultants, lijnmanagers en commissarissen die nu een CIO-klus ambiëren. Het profiel is echt anders dan acht jaar geleden.”

Digital natives

Cornelisse signaleert een generatiekloof. “De ‘digital natives’ zijn veel laconieker. Ze lachen zich rot om onze serieuze discussies over AI, werkgelegenheid en robotica. Ondertussen strubbelt de CIO met zijn oude job. Krampachtig probeert hij zich te profileren door bedrijven in Silicon Valley te bezoeken. Maar voor een positie in de board moet je echt gevraagd worden, zo werkt dat. Het heeft iets treurigs. Een slimme CIO communiceert en maakt verbinding met die jonge gasten in T-shirt en met MacBook. Hij stelt zich vaderlijk op en helpt hen met structureren en projectmanagement. Klassieke CIO’s die zich niet kunnen aanpassen, verdwijnen vanzelf. De functie zelf zal op termijn ook verdwijnen.”

Van der Zeeuw vindt de hele discussie over de rol van de CIO ouderwets. Het doet hem denken aan de coördinatiemechanismen en het harkje van Henry Mintzberg uit de jaren tachtig. Wel constateert hij dat veel CIO’s in een identiteitscrisis verkeren. “Met alle taakverschuivingen vragen zij zich af: Ben ik nog wel een echte CIO en relevant genoeg? Iedere CIO trekt op basis van deze twijfels zijn eigen conclusie.”

Dé CIO bestaat niet, daar zijn uiteindelijk alle deelnemers het wel over eens. CIO’s die zich kwetsbaar opstellen, die bereid zijn over hun schaduw heen te stappen en hun toegevoegde waarde kunnen aantonen, hebben nog de meeste overlevingskansen. Voor de oudere CIO’s geldt: borst vooruit, zorg dat je zichtbaar bent.” Met deze opbeurende kerstboodschap mag de community van CIO’s gaan genieten van het welverdiende kerstreces.

Conclusie

Net zoals dé Nederlander niet bestaat, bestaat ook dé CIO niet. Iedere CIO maakt zijn eigen risico-inschatting en aan de hand daarvan trekt hij zijn plan. Zo kan het gebeuren dat de ene CIO inderdaad zijn knopen telt en een andere CIO in een vergelijkbare positie juist kansen ziet en zelfs de CEO-rol ambieert.