De ongrijpbaarheid van GAFA

Wereldwijde beleidssynchronisatie nodig

0
29

Een nieuw begrip waart rond in Europa: GAFA, oftewel Google, Amazon.com, Facebook en Apple. Het gaat over de ongrijpbaarheid van deze (en vele andere) bedrijven voor de belastingdiensten.

Waar het in de klassieke economie ging om de ‘seven sisters’, waarmee de grote oliebedrijven werden bedoeld die letterlijk het smeermiddel waren voor de fysieke economie, hebben we het nu over de grote IT-platformen die wereldwijd steeds grotere delen van de economie beheersen.

Het grote verschil is dat de IT-bedrijven opereren in de digitale wereld, terwijl de fiscale wetten gebaseerd zijn op de fysieke wereld. De oliebedrijven waren erg machtig, maar opereerden wel binnen bestaande kaders zodat enige grip van de natiestaten op deze multinationals mogelijk was. Dat is geheel anders met deze grote IT-bedrijven.

Fiscale wetten gaan uit van bedrijven met kantoren van stenen, gevestigd in een bepaald land waar belasting moet worden betaald over de winsten. IT-bedrijven opereren wereldwijd door middel van ‘clicks’, al dan niet betaalde handelingen van klanten. Met de daaruit afkomstige data doen ze hun handel in advertenties, informatieverschaffing en verkoopacties.

De klanten kunnen in het ene land zitten, het (hoofd)kantoor in een ander land. Ergens daartussen, een locatie valt onmogelijk vast te stellen, gebeuren digitale handelingen die al dan niet tot omzet of winst leiden op een totaal andere locatie.

Hoe rechtvaardig is het wanneer Europa belasting op omzet gaat heffen op handelingen van IT-bedrijven van buiten Europa? Is er sprake van winst? Dat valt niet eenvoudig op basis van de clicks vast te stellen. Heel veel van deze clicks zijn immers gratis. Ze krijgen pas waarde als ze op basis van big-data-analyse als informatie aan derden ter beschikking worden gesteld.

Er zijn ideeën om die clicks dan maar te gaan belasten. Maar dat lijkt onzin – nog los van de onmogelijkheid om de waarde überhaupt vast te stellen omdat, zoals gezegd, de meeste clicks zelf geen commerciële handelingen zijn.

Twee werelden

Feitelijk botsen hier twee werelden. De klassieke, met wetten die als uitgangspunt hebben dat bedrijven in landen van vestiging ook hun te belasten winsten maken, versus de digitale wereld, waarin niet meer vast te stellen valt in welke landen welke handelingen worden verricht.

We zullen dus naar een ander fiscaal en juridisch stelsel moeten. Er zal een wereldwijde digitale rechtsstaat moeten komen, die overal identiek functioneert en dus land-onafhankelijk opereert. Vergezocht? Enerzijds wel, we hebben nu immers ook geen wereldregering. Anderzijds rukt de digitale wereld snel op. De digitale, grenzeloze manier van werken past niet meer bij nationale wetgevingskaders, of we dat nu leuk vinden of niet.

Wereldwijde beleidssynchronisatie is dus onherroepelijk nodig. Regeringen worden meer en meer uitgedaagd door de wereldwijde IT-spelers, om gezamenlijk tot wereldwijde oplossingen te komen voor de vraagstukken die een digitale samenleving opwerpt. Onze wereld wordt steeds meer ‘één systeem’, naarmate meer mensen en organisaties digitaal gaan functioneren. Het is onmogelijk, onverstandig en contraproductief als ieder land andere eisen gaat stellen aan elektrische auto’s, aan robots, kunstmatige intelligentie, cloud en elk ander IT-fenomeen dat zijn intrede doet.

De nieuwe wereld eist daarom wereldwijde samenwerking tussen overheden. Emotioneel zijn politici daar nog niet aan toe. Maar op straffe van steeds meer chaos zou het toch verstandig zijn spoedig een start te maken met internationale conferenties van juristen en beleidsmakers, om wereldwijd systematisch tot voor alle landen identieke juridische oplossingen en fiscale wetten te komen voor de vele uitdagingen van de digitale samenleving.

Peter Hagedoorn
Peter Hagedoorn is oud-CIO, oud-voorzitter CIO Platform Nederland, CIO of the Year 2005 en secretaris-generaal van de European CIO Association.