Verkeerde investeringsbeslissingen hebben grote gevolgen voor de financiële prestaties die organisaties behalen met digitalisering, betoogde prof. dr. Cokky Hilhorst gisteren in haar inaugurele rede voor de leerstoel Business & IT aan de Nyenrode Business Universiteit. “De vaardigheid van het management en de medewerkers om IT-investeringen optimaal te benutten is bepalend voor de marktwaarde die bedrijven realiseren met digitalisering. Verkeerde beslissingen kunnen dan ook ontzettend kostbaar zijn.”

Digitalisering gaat over veel geld. Bedrijven kunnen wel 45 tot 75 procent meer marktwaarde genereren als ze digitaal vaardig zijn ten opzichte van op dit gebied slecht presterende bedrijven, gaf Hilhorst aan. Ze maakte in haar oratie onderscheid in gedurfde en minder gedurfde IT-investeringen. De laatste categorie gaat over het efficiënter inrichten van organisaties. Daar hebben alle organisaties mee te maken, zoals bij het invoeren van financiële administraties.

Gedurfde investeringen zijn daarentegen drastischer, want hiervoor moet het businessmodel worden herzien. Deze IT-investeringen zorgen wel voor een duurzame verhoging van de marktwaarde.

Overheid en ICT

Niet alleen de private sector, ook de Nederlandse overheid besteedt veel geld aan digitalisering. Volgens het rijk wordt 1,25 procent van alle belastinginkomsten aan IT-investeringen uitgegeven. Dit komt neer op ongeveer 3,5 miljard euro per jaar, en Hilhorst schat dat dit bedrag in werkelijkheid hoger ligt.

Amerikaans onderzoek laat zien dat de overheid daar zo’n 5 procent van de belastinginkomsten aan IT besteedt. Hoewel niet precies vergelijkbaar, is die 3,5 miljard euro dus zeker een ondergrens, betoogde Hilhorst. “De overheid en IT worden vaak niet als een gelukkig huwelijk gezien, maar onderzoek laat zien dat IT-investeringen wel degelijk zinvol zijn. Overheden kunnen door middel van IT-investeringen krimpen en toch beter gaan presteren door efficiëntieslagen.”

Te optimistisch en overmoedig

Hoewel digitalisering steeds belangrijker is, lukt het niet elke organisatie om optimaal te profiteren van de technologische ontwikkelingen. Verkeerde investeringsbeslissingen op het gebied van digitalisering kunnen ontzettend kostbaar zijn. Toch worden budgetten van IT-projecten gemiddeld nog altijd met 45 procent overschreden, terwijl ze de helft minder waarde opleveren dan voorspeld, zo is in Hilhorsts oratie te lezen.

Waarom zijn investeringsbeslissingen zo moeilijk? “Bij het nemen van beslissingen reageren mensen vaak snel en intuïtief”, aldus Hilhorst. “Door deze snelle beslissingen ontstaan fouten, en worden beslissingen genomen die vanuit een economisch oogpunt niet gunstig zijn. Mensen plannen bijvoorbeeld vaak te optimistisch en zijn overmoedig wanneer ze risico’s inschatten. IT-beslissingen zijn complex en onzeker, en daardoor moet je daar langer en meer afgewogen over nadenken. Het is belangrijk dat je verschillende inzichten combineert, voordat je keuzes maakt.”

De invloed van taal

Een opvallende bevinding is dat taalgebruik een indicator kan zijn voor een optimistische planning van een IT-project. “Uit ons onderzoek blijkt dat abstract taalgebruik in project- en businessplannen is geassocieerd met minder uitloop in tijd en geld. Dit heeft te maken met meer psychologische afstand tot een project bij abstract taalgebruik”, aldus Hilhorst. “Hierdoor plan je beter en realistischer. Concreet taalgebruik daartegenover kan dus een waarschuwing zijn voor dreigende projectuitloop. Als je concreet bent, gaat het over jouw project, ben je betrokken, optimistischer en heb je dus een grotere kans op uitloop.”

Stop met gissen

Leidinggevenden moeten af van het idee dat ze beslissingen snel moeten nemen en daarom noodgedwongen terugvallen op giswerk, vond Hilhorst: “Men moet zich niet laten verleiden tot te snelle besluitvorming. Het is belangrijk de beslissing goed te onderbouwen door het combineren van onderzoeksmethoden: men moet de business context snappen, maar ook data gebruiken over de bestaande IT-systemen.

“Budgetten van IT-projecten worden gemiddeld nog altijd met 45 procent overschreden, terwijl ze de helft minder waarde opleveren dan voorspeld”

IT is geen black box, en door feiten over bijvoorbeeld het applicatielandschap te verzamelen, zijn veel beter onderbouwde beslissingen te nemen. Daarnaast is bij het plannen van projecten het gebruik van referentiegegevens belangrijk. Door een beslissing te baseren op feiten en verschillende onderzoeksmethoden, voorkomt men over-optimisme. De tijd die het kost om deze beslissingen goed te onderbouwen verdient zich dubbel en dwars terug.”

Tot slot gaat het volgens Hilhorst om de daadwerkelijke wil om te verbeteren en de bijbehorende vaardigheden. “Het is vaak een cultuurkwestie. Men moet bereid zijn om bij te sturen, uit te stellen of te stoppen. De vaardigheid om succesvol te zijn, vraagt dat men fouten durft te maken en risico’s durft te nemen in plaats van door te blijven modderen. Met deze concrete acties kunnen IT-investeringen veel succesvoller worden in organisaties.”

REAGEREN

Plaats je reactie
Je naam