Wie net als ik al even meeloopt, kan zich misschien nog de introductie herinneren van de eerste Sony walkman in het begin van de jaren tachtig. Een van de oprichters van Sony, Masaru Ibuka, wilde naar opera’s kunnen luisteren tijdens zijn trans-Atlantische vluchten. Na de eerste introductie van de walkman volgden nieuwe versies door nieuwe technologieën: van cassette naar cd naar minidisk tot ten slotte de digitale wereld zijn intrede deed met de MP3. Pure nostalgie.

Sony kwam met een compleet nieuwe manier om overal en altijd naar je eigen muziek te luisteren en was daarmee in de jaren tachtig en negentig zo ongeveer alleenheerser op de markt. Dat veranderde in 2001 toen Apple de iPod introduceerde en vervolgens de iPhone. Mede dankzij het slimme digitale ecosysteem iTunes, zette de iPod de muziekwereld volledig op zijn kop. Dat was ook meteen het einde van de walkman.

Gedragsverandering

Het is interessant om te kijken naar hoe een enkel apparaat zoals de iPod de manier waarop we naar muziek luisteren heeft veranderd. Maar het is eigenlijk veel interessanter om naar het samenvallen van allerlei grote maatschappelijke, zakelijke en culturele ontwikkelingen te kijken die aan de introductie van het apparaat voorafgingen en die leidden tot zo’n gedragsverandering.

Ik zie de iPod vooral als iconische uitkomst van een optelsom van kansen. Het is niet zo dat het apparaat verscheen en dat daardoor de veranderingen optraden. Het is eerder het resultaat, dan de aanjager van verandering. Het succes van de iPod is te danken aan de opkomst van digitale muziek, waardoor consumenten niet slechts een paar favoriete nummers, maar in één keer duizenden nummers konden meenemen. En iTunes veranderde van een methode om muziek te organiseren naar een muziekmarktplaats, waar artiesten en platenmaatschappijen hun digitale muziek konden verkopen.

Digitale oorlog

Deze Apple-revolutie stond niet op zichzelf. In de jaren tachtig en negentig woedde op de werkvloer ook een digitale oorlog, waarin Microsoft, WordPerfect en Lotus – onder andere – vochten om de koppositie bij computergebruikers. Die oorlog werd veroorzaakt door de toegenomen snelheid en capaciteit van computers en door de veranderende eisen en wensen van computergebruikers.

Die wilden ook met een grafische vormgeving aan de slag, presentaties maken en sneller bestanden delen vanuit huis en kantoor. Die behoeftes maakten de weg vrij voor innovatie en nieuwe producten waarmee computergebruikers zowel privé als zakelijk uit de voeten konden.

Ook hier ging het om het op het juiste moment samenvallen van maatschappelijke trends en technologische ontwikkelingen, waardoor het landschap fundamenteel veranderde. Microsoft won de oorlog op de werkvloer, maar vervolgens leidde de behoefte aan verbinding en aan het kunnen leren van elkaar tot een nieuwe disruptie: softwarepakketten maakten plaats voor het internet en de cloud.

Samenvallende trends

In de zakelijke wereld zie ik een vergelijkbare ontwikkeling, waar het samenvallen van een aantal trends leidt tot een veranderend landschap. Kijk bijvoorbeeld eens naar de veranderingen in de relatie tussen finance en HR. Het zijn allebei cruciale onderdelen van een organisatie, maar tegelijk vanuit zakelijk en technologisch perspectief twee totaal verschillende takken van sport, zowel in de manier waarop met data wordt omgegaan, als in de samenwerking met de business.

Toch is een aantal externe ontwikkelingen er nu voor verantwoordelijk dat deze onderdelen slimmer moeten gaan samenwerken. En die trends leiden ertoe dat er een technologische infrastructuur ontstaat die een innige samenwerking mogelijk maakt.

Mobiel personeel

De economie verandert van karakter. Naast een maakindustrie ontstaat een sterke dienstensector. Het succes wordt niet langer meer afgemeten aan de productie van goederen. Er ontstaat een veel complexer geheel waarin organisaties hun resultaten afmeten en rapporteren aan de hand van abstractere begrippen als mensen en context. Dat betekent dat er een beter begrip nodig is van de relatie tussen mensen en finance.

Aan de andere kant is er de globalisering en zijn er recent zulke grote verschuivingen in het wereldbeeld – zoals de Brexit en de acties van de VS onder leiding van Trump – dat een organisatie veel flexibeler en slagvaardiger moet zijn en een veel mobieler personeelsbestand moet hebben.

Dan is er nog de maatschappelijke dynamiek – Gartner noemt het de Nexus of Forces: Social, Mobile, Cloud and Information – die voor een verandering zorgt in de manier waarop organisaties opereren op elk niveau. Dat leidt weer tot de opkomst van analytics om beter gefundeerde beslissingen te kunnen nemen, de introductie van enterprise-oplossingen die in gebruik op consumententoepassingen lijken en toegankelijk zijn via een mobiel apparaat, en de sociale samenwerking op de werkvloer.

Het nieuwe normaal

Het lijkt misschien op een kip-eiprobleem: wat was er eerst? Maar het gaat erom dat klanten in een steeds onzekerder zakelijke wereld hun taken beter en efficiënter willen doen. Dat brengt de technologie op gang die daarvoor nodig is.

Net als destijds de Apple iPod en Microsoft Office de veranderingen markeerden, zijn het nu de clouddiensten van partijen als Amazon, Salesforce, Google en Box die de nieuwe tijd inluiden en symbool staan voor de veranderingen in de manier waarop we werken en zo het nieuwe normaal definiëren.

Technologische innovatie is vaak te danken aan de mensen en bedrijven die de fundamentele veranderingen in de zakelijke wereld en de samenleving herkennen. Zij zien als eersten dat het samenvallen van ontwikkelingen zal leiden tot een verandering in gedrag, businessmodellen en de manier van werken. Zo boren zij nieuwe markten aan of gooien ze bestaande markten volledig overhoop, als voorbode van een mooiere toekomst.

Cassettebandjes

Ik weet zeker dat zakelijk leiders zich binnen niet al te lange tijd afvragen: Hebben we het niet altijd zo gedaan? Als je dan vertelt over on-premise systemen en de noodzaak om handmatig data van het ene naar het andere systeem te verplaatsen, is dat hetzelfde als je nu een millennial moet uitleggen hoe wij vroeger zonder mobiele telefoon contact hadden met elkaar.

Organisaties die zich nu nog niet de veranderingen in fundamentele systemen als finance en hr kunnen voorstellen of die twijfelen of de cloud de intensieve enterprise workloads wel aankan, wijs ik graag nog even op de walkman. Kun je je nu nog voorstellen dat het nog niet eens zo heel lang geleden volstrekt normaal was om een tiental nummers op te nemen op cassettebandjes voor onze walkman?