Perry van der Weyden (1960) werd in april 2014 benoemd tot CIO van Rijkswaterstaat (RWS). Diverse zaken uit zijn verleden kwamen daar bijeen. Zijn brede ervaring in het IT-werkveld bijvoorbeeld. Maar ook zijn Hollandse nuchterheid en pragmatische zakelijkheid die in zijn werkhouding naar voren komen. Zeer interessant dus om deze IT-topper uit de publieke sector eens te bevragen over het belang van digitale architectuur.

Na zijn studie Nederlands recht aan de Erasmus Universiteit begon de loopbaan van Perry van der Weyden in 1980 bij de afdeling Sociale Zaken en Werkgelegenheid van Rotterdam. In 1995 stapte hij over naar PinkRoccade waar hij outsourcingconsultant werd. Van 2003 tot 2011 was Van der Weyden directeur Shared Services Organisatie ICT bij het toenmalige Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Tot 2014 werkte hij als directeur Shared Service Center ICT Haaglanden bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hier was hij belast met het samenvoegen van het werkplekbeheer en de achterliggende infrastructuur voor steeds meer kerndepartementen.

Als CIO van RWS heeft hij wederom te maken met shared-servicecenters. Daarnaast zal hij het internet of things (IoT) en big data handen en voeten moeten geven. In de civiele techniek is immers sprake van een toenemend gebruik van slimme systemen en industrieel internet.

Daarnaast lijken auto’s en boten onderdeel te gaan worden van nieuwe informatie-ecosystemen met een bijkomende data-explosie. Perry van der Weyden heeft binnen RWS inmiddels gezorgd voor een informatievoorziening (IV) die beheerst en kwalitatief hoogstaand is. “Alles is op orde: financiën, leveringsbetrouwbaarheid, uitbesteding en de wisselwerking met externen. Daar is hard aan gewerkt. Maar honderd procent feilloos bestaat natuurlijk niet.”

RWS-missie

Droge voeten, voldoende en schoon water, vlot en veilig verkeer over de weg en over het water, betrouwbare en bruikbare informatie voor heel Nederland: dat is de missie van RWS. “We werken dagelijks aan een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland. Dankzij alle technologische ontwikkelingen – en de kansen die daarmee gepaard gaan – zijn we ondertussen ook aan het bouwen aan een intelligent Nederland.”

Informatievoorziening is cruciaal voor RWS. Niet alleen om de watersystemen en het (hoofd)water- en wegennetwerk te besturen en te beheersen. Ook om gebruikers als automobilisten en binnenvaartschippers te informeren zodat zij veilig de plek van bestemming bereiken.

“Dankzij onze informatie kan Nederland blijven bewegen. Alles wat RWS doet, heeft een link met informatievoorziening. Een brug openen, een sluis bedienen of een gemaal aanzetten. Het gaat allemaal op afstand via ons eigen glasvezelnetwerk. Ook de informatievoorziening via matrixborden en de dynamische route-informatiepanelen boven en langs de wegen worden via IT door onze verkeerscentrales aangestuurd.”

Boordevol IT

Veel van de objecten van RWS – bruggen, tunnels en sluizen – zitten boordevol IT. Fysiek gaat zo’n tunnel minimaal dertig jaar mee, maar de ondersteunende IT-omgeving – soft- en hardware – blijft absoluut geen dertig jaar up-to-date. Perry van der Weyden wil derhalve naar gestandaardiseerde IT in een flexibele architectuur.

“Er zijn ruim vijftig IT-systemen in zo’n tunnel, die integraal moeten samenwerken. Je hebt daar een zeer vakkundige integrator voor nodig.” RWS bekijkt op hoog niveau wat er allemaal kan worden gestandaardiseerd. Bijvoorbeeld één sjabloon, één generiek model voor alle tunnels. Inclusief de bijbehorende IT, met een goede system-integrator en een softwarebeheerder. Dan hoeven zij niet elke keer het wiel opnieuw uit te vinden. “Zo weet ik in ieder geval dat alle tunnels op hetzelfde software-niveau zitten en op hetzelfde besturingsplatform draaien”, aldus de CIO.

Er is volgens hem overigens een groot verschil tussen IT in het bedrijfsleven en bij RWS. “Je moet hier echt beseffen dat je een publieke taak hebt. Je werkt met systemen die van direct belang zijn voor het functioneren van Nederland. Onze infrastructuur behoort tot de beste van de wereld; je ziet meteen het effect van jouw werk als IT’er.

“Hopelijk zitten in de nabije toekomst de fysieke architecten en de digitale architecten samen aan de tekentafel”

De IT hier raakt aan talloze facetten, waaronder cybersecurity. Het Security Operations Center van RWS zet zich daar 24/7 voor in. Bij RWS maak je deel uit van teams die integraal bezig zijn met dynamische onderwerpen en je hebt te maken met softwareontwikkeling, hardware en netwerkinfrastructuur.”

Architectuur

Van der Weyden heeft een zogeheten i-Strategie geformuleerd die meer richting en focus geeft aan het centraal stellen van burgers, bedrijven en partners, maar die ook ruimte biedt aan innovaties als big data, IoT en wireless. “De kern van de i-Strategie stelt dat er een robuuste basis moet zijn, met daarnaast een flexibele schil waarop we kortcyclisch IV-functionaliteiten kunnen ontwikkelen. De focus ligt op standaardisatie en uniformering.”

De i-Strategie is besproken binnen het RWS-bestuur en bestaat voor een groot deel uit architectuur. Er is sprake van waardering, ook omdat het onderwerp duidelijk en begrijpelijk is uitgelegd. Architectuur is dus zeker een onderwerp voor het bestuur, maar het moet wel helder zijn. Men snapt de gekozen richting en de bijbehorende maatregelen. Een tunnel gaat niet open als de informatievoorziening niet goed is geregeld en ook voor de bediening van objecten is IV nodig.

“Wat destijds eveneens bijdroeg aan het draagvlak voor de i-Strategie is dat Jan Hendrik Dronkers, de toenmalige DG, een goed gevoel heeft voor het belang van de IV bij RWS en de systemen die wij draaien. Hij begrijpt op hoofdlijnen de rol van IV in een veranderende wereld. Datzelfde zie ik ook terug bij de nieuwe DG Michèle Blom.”

“De makke van veel doorsnee-architecten is dat ze praten over zaken die absoluut niet overkomen. Dus vraag ik van mijn architecten dat ze vaktaal beperken tot onderling gebruik en niet bezigen bij de business. Dat helpt om de boodschap over te brengen”, onderstreept Perry van der Weyden.

Visualisaties

De CIO gebruikt eenvoudige architectuurvisualisaties om zijn collega-bestuurders te inspireren en bij te praten. “Bij visualisaties is het cruciaal te beseffen dat mensen op verschillende manieren worden geboeid. Wij proberen op allerlei manieren mensen mee te krijgen: platen laten zien, verhalen vertellen, hen laten meedoen in een gesimuleerd proces.” Hij vervolgt met nadruk: “Een goede architectuurbeschrijving is ‘Gerrie-proof’.

Ik gebruik mijn managementondersteuner Gerrie als de ultieme lakmoesproef. ‘Ga nu geen ingewikkeld verhaal vertellen over techniek, want de helft van de organisatie begrijpt je niet’, houd ik mijn architecten voor. Een architect moet het vermogen hebben op verschillende niveaus het verhaal over te brengen. De kunst van te abstraheren zonder de werkelijkheid geweld aan te doen. Mensen houden van duidelijkheid, dus eigenlijk houden ze van architectuur.”

Legoblokken

Een tunnel, een brug, een sluis vereisen een uitgekiende digitale architectuur. “Hier hebben we via een legoblokken-benadering een uitermate modulaire architectuur toegepast voor de gehele industriële automatisering. In elke tunnel zit bijvoorbeeld dezelfde netwerkinrichting. We hebben een standaardplatform waarop de RWS-applicaties draaien en standaard-ict-bouwstenen voor de bediening van bruggen en sluizen.

“Je werkt met systemen die van direct belang zijn voor het functioneren van Nederland. Onze infrastructuur behoort tot de beste van de wereld; je ziet meteen het effect van jouw werk als IT’er.”

Voorts hebben we op maat gesneden werkplekken onder architectuur ontworpen voor de bediener van de sluis, de brug, de tunnel. Dus naast de werkplek als infrastructurele faciliteit – zoals Digitale Werkplek Rijksdienst – is er ook nog de generieke opbouw voor bijvoorbeeld alle sluiswachters.”

RWS heeft daarmee architectuur op twee niveaus: per legoblokje en hoe de legoblokjes in elkaar kunnen worden gezet – de ‘system integration’. “Dat laatste is een cruciale en complexe zaak bij zoiets als een tunnel. Als er een brand uitbreekt, en het wordt gedetecteerd door een rook- of warmtedetectiesysteem, dan moet er iets gebeuren met het ventilatiesysteem, de nooddeuren moeten open, de brandweer moet een signaal krijgen. Allemaal zaken die worden geïnitieerd en gecoördineerd door software.

Nu zijn de meeste tunnels nog maatwerk met eigen camerasystemen, waarbij zelfs de software in verschillende talen is geprogrammeerd. Het gebrek aan uniformiteit kost niet alleen te veel ontwikkelgeld, je moet ook nog eens een te groot aantal techneuten opleiden.”

Erkenning als CIO

Toen Perry van der Weyden als CIO bij RWS begon, heeft hij allereerst de cruciale rol van de IV opnieuw moeten ‘verkopen’ aan de business. Informatievoorziening is voor hem een verzamelnaam voor IT, data, kennis en IA, de vier IT-kerncompetenties van RWS.

In de fysieke bouw van tunnels, bruggen, sluizen en andere fysieke objecten bedraagt IV slechts 4 procent van het totale budget. Het fysieke werk bedraagt dan wel 96 procent, maar om dat percentage tot zijn recht te laten komen is de juiste toepassing van de juiste IT noodzakelijk. Zijn oproep aan de business toentertijd: ‘Geef mij als CIO de ruimte om die 96 procent van jullie werk nuttig te laten zijn’. Hij hoopt dat in de nabije toekomst de fysieke architecten en de digitale architecten samen aan de tekentafel gaan zitten. Het cruciale belang van IV heeft hij dus onder de aandacht van de business gekregen.

De volgende vraag was: waarom zou de regie op de informatievoorziening van een tunnel uit handen moeten worden gegeven aan de CIO? Vroeger deed de business het immers zelf. De bouw van de tunnel, inclusief de IT, werd in de markt gezet. “In tijden van digitale transformatie wordt IT-vakmanschap en kennis evenwel steeds crucialer. Mijn hogere doel als CIO is standaardisatie van de IV. Zo kan ik de integraliteit en de toekomstvastheid van de informatievoorziening bewaken.”

Aansluitingsbehoefte

In de periode vóór de i-Strategie kochten veel businessmanagers hun hardware en software nog zelf in. “Dat kan eigenlijk niet meer”, zegt Van der Weyden. Inkoop vraagt specifieke expertise en, na implementatie, inpassing in het geheel. In het bijzonder binnen de werkplekomgeving. “Om die aansluitingsbehoefte op te lossen heb ik architectuur nodig.”

Na ruim twee jaar heeft hij het aanzien van het RWS-organisatieonderdeel Centrale Informatievoorziening (CIV) in de ogen van de business radicaal veranderd. Door de grotere leveringsbetrouwbaarheid heeft niemand het meer over hard- en software, maar gebruiken business en CIV uitsluitend functionele termen. Ook het juist positioneren van de CIO is een grote cultuurverandering geweest. De visie van de CIO op architectuur, cybersecurity en outsourcing wordt alom in RWS gerespecteerd.

“De kunst is het nieuwe met alle zorgvuldigheid door te drukken”, doceert de CIO. “Dat vereist ruggengraat en empathie, een zeldzame combinatie. Weerstand uit de organisatie moet je aanpakken. Ik zie heel vaak dat er eindeloos wordt gepamperd en gepraat tot ze het allemaal begrijpen. Als je medewerkers moet leren zwemmen, gooi je ze in het diepe met een bandje. Sommige CIO’s zijn zelfs bang om de medewerkers met twee bandjes in het diepe te gooien. Dan leren ze nooit zwemmen.”

Dergelijke managementzwakheden ziet hij trouwens ook bij grote commerciële bedrijven. Maar die hebben volgens hem het voordeel dat ze winst moeten maken. “De factor ‘winst maken’ zet de onderneming op scherp.”

Weerstand

In een interview voor het Platform Outsourcing Nederland, in augustus 2015, vertelde Perry van der Weyden heel expliciet waarom veel ondernemingen outsourcen zonder adequate architectuur. “Te vaak heeft het management geen zin in architectuur, geen zin om de stal eerst eens uit te laten mesten”, zei hij toen.

Uit de ruim veertig diepgaande architectuurgesprekken voorafgaand aan dit interview, blijkt dat de meeste CIO’s wel zien dat architectuur broodnodig is. Maar ze kunnen het onvoldoende prioriteit geven bij de hogere ‘legerleiding’. Waarom niet? Hebben ze geen zin in het onderwerp architectuur? Is het te moeilijk? Kunnen ze het niet verkopen? Of levert het niet voldoende op?

Aan Perry van der Weyden de vraag: hoe kijk jij hier nu naar? “Als CIO kijk je door een bepaalde bril naar de totale bedrijfsvoering van een organisatie. Als alle IT netjes draait, vindt de business het allang prima. Terwijl wij vanuit de IV naar heel andere dingen kijken. Wij kijken naar uniformiteit, naar IT-ontwikkelingen, naar nieuwe IT-mogelijkheden, naar risico’s vanuit de beveiliging. Bovendien, als je wat wil veranderen, dan heb je gelijk te maken met uitvoerende medewerkers die op een bepaalde wijze kijken naar hun eigen vertrouwde werk.”

Asset-systemen

“Een voorbeeld. We hebben hier binnen RWS een paar honderd asset-systemen, zoals veel grote organisaties in Nederland. De bedoeling is dat iedereen op dezelfde manier met zijn asset-info omgaat. Ik besloot een platform neer te zetten voor heel RWS, zodat iedereen op dezelfde manier met zijn asset-info omgaat. De businessgebruiker dacht: ‘Hoezo? Ik kan mijn werk toch goed doen? Het systeem is misschien niet ideaal, maar ik vind het heerlijk. Ik heb langzamerhand trucjes ontdekt hoe ik met dat systeem optimaal kan werken.’

Vanuit mijn perspectief als CIO pasten die oude asset-systemen echter niet langer in het totale IV-landschap, in de overall-architectuur. Probeer die totale gebruikerscommunity dan maar eens te bekeren om allemaal hetzelfde, nieuwe systeem te gaan toepassen. De businessmanager zit opgescheept met een ontevreden medewerker. En wellicht moet hij ook nog bijdragen aan de bouwkosten ervan. Daar krijg je nauwelijks de handen voor op elkaar. Je haalt als CIO wel heel veel overhoop wanneer je architectuur serieus gaat neerzetten. Want die gebruikers zijn er vaak totaal niet in geïnteresseerd.”

U-bochtjes

Architectuur versus chaos dus? “Ik herken dat wel. Want zelfs chaos biedt een bepaalde zekerheid. Door de chaos heen verzin je U-bochtjes, hetgeen ook een bepaalde verwachting en comfort biedt. Dan komt er een architect die zegt: ‘dat U-bochtje van jou gaan we afsluiten en je krijgt een goed systeem’. Als ik dat U-bochtje als gebruiker al tien jaar gebruik, is dat toch even schrikken. Architectuur ruimt impliciet dus oude gewoontes, vastgeroeste conditioneringen en vertrouwelijke zekerheden op. Dat voelt vaak niet fijn.”

”De kunst als CIO is het nieuwe met alle zorgvuldigheid door te drukken”

“Het is dan ook een grote uitdaging om de belangrijkste stakeholders mee te krijgen”, vervolgt Van der Weyden. “Als iedereen verticaal blijft denken – vanuit financiën, control of vanuit de businesskant – dan kom je niet verder. Als je horizontaal door de organisatie kijkt, probeer je de maatschappelijke taak van RWS goed uit te voeren: veilig over de weg en zo snel mogelijk van A naar Beter. Wij proberen horizontaal een gemeenschappelijk doel te creëren. Als jouw schakel daarin tegendraads is, dan beïnvloed jij uiteindelijk wel het eindresultaat. Dat wordt niet langer getolereerd. Je mag nog steeds zelf blijven denken, maar je moet niet denken dat je niet hoeft te luisteren naar de architect.”

Referentiearchitectuur

De NORA als overkoepelende referentiearchitectuur voor de Rijksoverheid. De CIO vindt het nuttig, maar eigenlijk nog te globaal. “Een goed begin. Maar meer details zou nuttig zijn voor RWS. Meer details beperkt, maar geeft ook meer houvast.” De samenwerking tussen de overheid en de burger is drastisch veranderd, hetgeen volgens Van der Weyden in de NORA zou moeten terugkomen. “De interne gerichtheid van de NORA moet plaats maken voor de participerende burger. Open data is tegenwoordig bijna een vanzelfsprekendheid geworden: eenvoudige publieke toegankelijkheid van alle data van de overheid voor burgers en bedrijven. Dit vergt een transparante architectuur, waardoor de burger digitaal gebruik kan maken van de overheid, in plaats van een overheid die de burger in de gaten houdt. Toen NORA begon, had veiligheid ook nog een ander gewicht dan nu.”

Afspraken

Perry van der Weyden vervolgt: “Een architectuur helpt om te sturen, een architectuur helpt om de realisatie te beheersen, een architectuur helpt om op adequate wijze en tegen betaalbare kosten onderhoud te kunnen plegen. Binnen een organisatie heb je afspraken, regels, kaders en modellen nodig om te borgen dat de IT ordelijk wordt geïmplementeerd, geëxploiteerd en gebruikt. Afspraken over vormgeving, over implementatie en technische zaken. Een dergelijke ordening in de IT noemen we digitale architectuur.”

Aan die architectuur moet je je als organisatie echt houden, zo stelt hij. “Dat helpt mij als CIO om mijn doelstellingen te bereiken. Een beetje ambtelijke ongehoorzaamheid tolereer ik”, zegt hij met een glimlach. En dan resoluut: “Maar we spreken wel gemeenschappelijke business-
doelstellingen af, zoals operational excellence en flexibiliteit.”

Uniformiteit

“Een uniforme architectuur voor fysieke objecten als tunnels is uitermate belangrijk: bij de ontwikkeling, bij het testen en bij het onderhoud. Alleen al het simpele niveau van architectuur als uniformeren en standaardiseren levert ontzaglijk veel geld op. Door de grotere mate van uniformiteit wordt de IT tevens beter en goedkoper te beheren. RWS heeft in het verleden veel te veel geld uitgegeven, doordat elke tunnel als iets aparts werd beschouwd. Architectuur levert echt geld op”, onderstreept Van der Weyden.

“Wij hebben een speciaal platform met de naam ‘Nieuw Werk’. Ons nieuwe werk komt binnen bij een ‘intake board’, waar de functionele vraag wordt gesteld. Daarna wordt er getoetst op een aantal aspecten die in de i-Strategie staan: welke systematiek aan voorzieningen hoort bij de onderhavige functionaliteit, haalbaarheid, cybersecurity en de beheerrichtlijnen van RWS? Vervolgens wordt het ingepland in samenhang met andere werkzaamheden, en er wordt een opleverplan gemaakt. Zo krijgt de business van ons een integraal antwoord. Dus onze primaire werkstroom is zwaar geüniformeerd en gestandaardiseerd, zeg maar onder architectuur gebracht, met maximale gebruikmaking van IT.”

Met medewerking van Hotze Zijlstra


Architectuur is volgens Van der Weyden ‘Een absolute must’, want:

  1. Architectuur geeft een geordende kijk op de onderneming, startend vanuit het businessniveau.
  2. Architectuur geeft een grotere voorspelbaarheid van de IT-projecten, en inzicht in hun onderlinge relaties.
  3. Architectuur geeft meer efficiency in het IT-ontwikkelproces, die broodnodig is gezien de steeds intensievere rol die IT gaat spelen bij RWS. In feite is architectuur een absolute noodzaak bij een intensief gebruik van IT en een verregaande digitalisering.
  4. Architectuur helpt in het vinden van de balans tussen snel en flexibel kunnen zijn aan de ene kant, en anderzijds robuust, veilig en betrouwbaar.
  5. Voor cybersecurity is het cruciaal om architectuur als achtergrondplaat te gebruiken om de verschillende securitymaatregelen en principes op te projecteren. Dat geeft een overzichtsbeeld van het cybersecuritylandschap.
  6. Architectuur geeft meer zekerheid over de toekomstrichting van de IV-organisatie.
  7. Architectuur is zeer belangrijk voor medewerkers, zodat ze zien waarmee ze bezig zijn in de dagelijkse uitvoering en wat de grotere context is.