We leven in een tijdperk van disruptie, gedreven door technologieën als sociale media, mobiele technologie, analytics en cloud computing. Zaken die al langer onder ons verkeren – al zagen veel bedrijven niet de impact op de business. Gartner-specialist Samantha Searle zet de tien belangrijkste strategische technologietrends voor 2018 en verder op een rij. “Omarming ervan zal onze digitale toekomst dichterbij brengen”, zegt ze zelf. “Wie snel is, vergroot de kansen op concurrentievoordeel en mogelijk een positie als disruptor van een markt of sector.”

De belangrijkste trends die de digitalisering gaan vormgeven, zijn volgens Searle onder andere: advanced machine-learning en artificial intelligence, slimme dingen en apparaten, conversationele systemen, blockchain en zogenoemde ‘digital twins’ waarbij data en software gekoppeld zijn aan een fysiek object. “De digitale business als geheel kenmerkt zich door een steeds slimmere en intiemere interactie tussen dingen, mensen en partners binnen een business-ecosysteem.”

Searle noemt als voorbeelden bewakingssystemen om dronken mensen op treinstations te herkennen, zoals in Japan. Maar ook slimme koelkasten en andere huishoudelijke apparaten die praten met Amazon Alexa en Google Now. Daarnaast memoreert zij de opmars van machine-learning in ziekenhuizen. “We noemen deze trends strategisch, omdat je je niet kunt veroorloven om ze te negeren. Analyseer hoe ze je business gaan beïnvloeden. Dan zal je niet alleen de digitale disruptie overleven, maar deze zelfs aanjagen of ervan profiteren.”

1. Kunstmatige intelligentie

Wat we vandaag de dag onder artificial intelligence (AI) verstaan, zal volgens Searle op termijn slechts een klein deel omvatten van de enorme mogelijkheden op dit terrein. Het gaat hier om systemen die in staat zijn om te leren en zich aan te passen aan de omstandigheden. “Een segment dat een waar slagveld voor leveranciers gaat worden. Vanwege het economische belang zullen veel zaken in dit segment worden gehypet en gepusht, en het is zaak om als gebruiker uit te vinden wat de technologieën werkelijk zullen brengen. Dat vraagt om inhoudelijke betrokkenheid en verdieping.”

Intelligentie moet wel met een korreltje zout worden genomen. “Veel zaken op dit gebied betreffen een soort toegepaste AI, waarbij de technologie zich richt op een vast en afgebakend probleem of speelveld.” Binnen nu en twee decennia zal kunstmatige intelligentie zich verbreden naar een ‘generieke AI’, waarbij systemen echt zelf gaan denken, handelen en in staat zijn om te converseren met de klant of gebruiker. Searle: “De early adopters hebben hier de grootste kans om zaken met businesswaarde te ontwikkelen.”

2. Slimme apps en analytics

Een van de meest in het oog springende zaken is de zogenoemde ‘augmented analytics’ die gebruikers in staat zullen stellen om analyses en inzichten direct toe te passen. Een en ander wordt mogelijk door de slimme inzet van de gegenereerde en ontsloten data rond bedrijfsprocessen of bijvoorbeeld interactie met klanten. In het laatste geval kan natuurlijke spraak worden gedigitaliseerd en geanalyseerd. Dankzij intelligente ‘mining’ kunnen vervolgens zowel processen als ervaringen worden verbeterd.

“We noemen deze trends strategisch, je kunt het je niet veroorloven om ze te negeren”

“Om daadwerkelijk aan de slag te kunnen met intelligente apps en de analyse van processen en communicatie, zijn datascientists onontbeerlijk. De uitdaging is dat deze mensen zeer moeilijk te vinden zijn. Naar verwachting zal rond 2020 zo’n 30 procent van de ontwikkelteams zich richten op deze toepassingen.”

3. Intelligente apparaten

“Verzamelingen van gekoppelde, intelligente dingen of apparaten zullen steeds meer gaan samenwerken”, vertelt Samantha Searle. “Ook dit is een terrein waarop veel kleine en vooral grote leveranciers zich zullen gaan roeren. Deze zogeheten ‘swarms’ van apparatuur zullen moeten leiden tot meer inzicht, verbeterde processen en uiteindelijk ook een geoptimaliseerde gebruikerservaring.”

Intelligente dingen zullen hiertoe met elkaar kunnen communiceren, van elkaar en zichzelf kunnen leren en verbaal kunnen interacteren met de eindgebruiker. Ze kunnen zich bijvoorbeeld ontpoppen tot virtuele persoonlijke assistenten, die consumenten en medewerkers zowel privé als op het werk kunnen herkennen en ondersteunen. De verdere vervolmaking van Apple’s Siri, Amazon’s Alexa en Google Now.

“Een voor de hand liggend voorbeeld is de robotreceptionist in hotels, maar ook de autonome voertuigen. Deze zijn immers altijd online verbonden de leverancier en maken gebruik van uiteenlopende databronnen met informatie over bijvoorbeeld de route. In de vervoerssector wordt al geëxperimenteerd met semigeautomatiseerde konvooien van vrachtwagens.”

Ander voorbeeld: de drones waarmee Amazon pakjes wil gaan bezorgen. Ook de genoemde smart homes passen in deze categorie, waarbij alle belangrijke huishoudelijke apparaten met elkaar en de buitenwereld communiceren. In technologisch opzicht komt alles steeds meer samen, al dan niet via meerdere centrale communicatieplatformen. Bovendien zullen de fysieke en de digitale wereld steeds meer versmelten, waarbij het uitgangspunt is dat de fysieke wereld mooier en beter wordt gemaakt.

Searle: “Veel mensen zijn bang dat deze systemen mensen zullen vervangen. Meer voor de hand liggend is dat consumenten en werknemers dankzij de ondersteuning door deze vorm van in staat worden gesteld om hun werk beter en veiliger uit te voeren. Op basis van de beschikbare data kunnen artsen in een ziekenhuis bijvoorbeeld inzicht krijgen in welke behandeling voor welke patiënt het meest effectief is. Het omslagpunt zal worden bereikt wanneer de voordelen evident groter zijn dan de eventuele nadelen.”

4. Digitale tweelingen

Bij digital twins gaat het zoals gesteld om een digitale representatie van een fysiek object. “Veelal is er sprake van een dynamisch softwaremodel, dat gekoppeld is aan een ‘ding’, en dat de gebruiker of het systeem hierover informatie verschaft.” Bijvoorbeeld in het kader van de aansturing, monitoring of onderhoud.

Dankzij de beschikbare data en software kan een apparaat bijvoorbeeld aangeven dat onderhoud of reparatie nodig is, nog voor er daadwerkelijk sprake is van uitval of storing. Bovendien kunnen dingen diagnostische data leveren, waarmee de gebruiker of het systeem inzicht heeft in de werking.

Searle: “Een combinatie met IoT ligt hier voor de hand, denk aan toepassing in slimme fabrieken, woningen of andere omgevingen. Zo kunnen de digitale entiteiten van individuele windmolens informatie verschaffen over hun werking binnen een groter windmolenpark. Denk aan de energieopbrengst, gerelateerd aan hun positie in het park. Op die manier kan de operatie van zo’n park worden geoptimaliseerd.”

De digitale representatie van dingen zullen bovendien steeds meer in staat zijn om te interacteren, zowel met andere fysieke apparaten als met mensen. Ook hier zal het fenomeen toegepast kunnen worden om processen te verbeteren en de klant- en gebruikerservaring te optimaliseren.

Ook worden ‘digital twins’ toegepast bij het ontwerpen van fysieke apparaten of dingen, waarbij virtuele prototypes in een gesimuleerde omgeving kunnen worden getest. “Bij nieuwe materialen kan worden onderzocht hoe deze reageren op temperatuur, luchtdruk en andere omgevingsfactoren.”

5. Cloud aan de rand

Het centraliseren of juist decentraliseren van data en computerkracht heeft het karakter van een golfbeweging: “De nadruk op het een wordt afgewisseld door een hang naar het ander.” Waar ooit sprake was van een beweging van mainframes naar pc’s en servers, ontstond pakweg tien jaar geleden een hang naar de cloud. Maar sinds lokale devices en systemen steeds meer data genereren, wordt het in het belang van een snelle gegevensoverdracht belangrijk dat een deel van de data dicht bij de bron wordt verwerkt.

“Alle genoemde technologieën zullen de ‘smart enterprise’ dichterbij brengen”

De doorbraak zit ’m niet zozeer alleen in de lokale aanpak, maar veeleer in de combinatie met de cloud. “Informatie die ‘aan de rand’ deels verwerkt en beschikbaar is, kan namelijk eenvoudiger naar de cloud worden getransporteerd voor een centrale collectie, analyse en andere vormen van gebruik. Edge is een nieuw IT-deliverymodel dat niet per se centralisatie vereist, maar wel gekoppeld kan worden aan de cloudomgeving. Edge en cloud concurreren dus niet met elkaar, maar zijn complementair.”

6. Conversationele platforms

Deze trend is al diverse malen ter sprake gekomen in de eerdergenoemde ontwikkelingen. De fundamentele verandering is dat natuurlijke spraaktechnologie zorgt dat het gebruik van complexe apparaten niet langer is voorbehouden aan technologisch onderlegde deskundigen, maar dat dankzij deze interface iedereen met systemen kan communiceren. “Dat zal leiden tot een enorme verschuiving in het gebruik van devices”, aldus de Gartner-deskundige.

“In de toekomst zullen apparaten niet alleen in staat zijn om geschreven of gesproken taal te verwerken en te produceren, ze zullen bovendien emoties kunnen ‘lezen’. Zeker wanneer ook de fysieke reacties, zoals gezichtsuitdrukkingen of beweging, kunnen worden meegenomen.”

Nog verder gaat het wanneer apparaten leren ruiken en proeven. Virtuele persoonlijke assistenten en conversationele platformen zullen in de toekomst niet alleen over informele zaken kunnen communiceren, maar dankzij interactie met andere systemen en informatiebronnen ook complexe verzoeken kunnen verwerken. “Denk aan een vraag als: ‘welk restaurant in de buurt heeft binnen nu en twee uur plaats voor vier personen?’”

“Voor technologieleiders wordt het zaak om hun systemen te kunnen verbinden met deze platformen, ook die van externe partijen. Een goede visie en aanpak ten aanzien van data is cruciaal. Bovendien moeten ze zich een idee vormen over de mogelijkheden.”

7. Meeslepende ervaringen

Virtual reality (VR), augmented reality (AR) en het minder bekende mixed reality (MR) zullen hun waarde bewijzen in omgevingen voor productie, onderhoud en andere processen. Het zijn technologieën die al langer bestaan, maar inmiddels wel completer en verfijnder zijn geworden.

Om met het eerste te beginnen: met VR kan inmiddels al een levensechte 3D-wereld rondom de gebruiker worden gecreëerd. “Toepassingen liggen op het terrein van training, het overwinnen van angsten en het verhogen van de productiviteit”, aldus Searle. Bij AR krijgt de gebruiker in zijn of haar gezichtsveld realtime informatie ter beschikking (tekst, video of statistieken) die bijvoorbeeld een complexe taak kan vergemakkelijken. “Dit kan via een speciale bril, of gewoon op de tablet of smartphone. Een populair voorbeeld van AR is Pokemon Go.”

Mixed reality is minder bekend. De gebruiker krijgt hierbij de informatie en ervaring van zijn of haar voorkeur. Het unieke van MR is dat uiteenlopende apparaten en voorwerpen – variërend van handhelds tot head-up displays en slimme spiegels – communiceren als echte mensen. Het verdienmodel moet hier waarschijnlijk gezocht worden in het genereren van persoonlijke data, dus waarschijnlijk zullen partijen als Apple, Amazon en Google zich in dit domein roeren.

“Alle genoemde technologieën zullen de ‘smart enterprise’ dichterbij brengen. Ook hier zullen IT-verantwoordelijken zich moeten opmaken voor een wereld waarin systemen en apparaten met elkaar en met mensen zullen interacteren.”

8. Blockchain

Er zijn al diverse voorbeelden van geslaagde proeven en projecten waarbij blockchain als een gedeelde en beveiligde centrale administratie z’n nut bewijst. Toepassingen liggen vooral in de sfeer van ketenprocessen in de logistiek of bij financiële transacties.

“Het is evenwel de vraag of het echt heel groot gaat worden. Kijkend naar de hoge verwachtingen ben ik sceptisch, maar ik zie tegelijk de enorme potentie. Het zou de manier waarop we zakendoen en afspraken vastleggen compleet kunnen veranderen: met name binnen niet-vertrouwde omgevingen kan het zorgen voor de gewenste transparantie en controle.”

“Bedrijven zullen hun klanten op het juiste moment een passend aanbod kunnen doen”

Uitdaging is vooralsnog het kunnen mobiliseren van de beoogde betrokken partijen. Iedereen in de keten moet het belang zien en zich ervoor openstellen. Leiders die ermee willen experimenteren kunnen volgens Searle het beste kijken naar bewezen successen. Daarnaast doen ze er verstandig aan om de juiste kennis en vaardigheden in huis te halen, zodat ze weten wat er op de markt te koop is.

9. Gebeurtenis-gedreven

Bedrijven zullen steeds dichter op de huid van de consument en eindgebruiker kruipen. Wanneer ze veel met hun doelgroepen communiceren en dankzij het slim genereren van data steeds meer van ze weten, wordt het makkelijker om in te spelen op de opportuniteit van het moment.

“Bedrijven zullen hun klanten op het juiste moment een passend aanbod kunnen doen.” Dat vereist niet alleen integratie van systemen ‘aan de voorkant’ met de backoffice, het vraagt ook om snelheid en flexibiliteit om snel nieuwe technologische mogelijkheden uit te rollen en te ontwikkelen. “De kosten van verandering mogen niet te hoog zijn.”

Zakendoen is volgens Searle niet langer alleen datagedreven, maar tegelijk ook event-driven. “Tussen deze twee benaderingen moet sprake zijn van een goede balans. Daartoe zal de event-gedrevenheid vooral een beroep doen op de informele, ongestructureerde data.” Bijvoorbeeld op basis van al dan niet geautomatiseerde contactmomenten en communicatie. Ook hier draait het weer om een koppeling van uiteenlopende toepassingen en databronnen.

10. Aldoor aangepaste security

Security staat hoog op de lijstjes van nagenoeg alle hoge functionarissen. Nieuwe technologische toepassingen kunnen leiden tot een verhoogde kwetsbaarheid, terwijl tegelijk de eisen aan compliance en veiligheid strenger zijn dan ooit.

Er zijn volgens de Gartner-analist grofweg twee manieren waarop je het thema kunt adresseren: responsief, waarbij je reageert op de gebeurtenissen, of proactief. De zogeheten ‘continuous adaptive risk and trust assessment’ (CARTA) maakt realtime beslissingen mogelijk ten aanzien van het gewenste risico- en beveiligingsniveau. “Hiermee kunnen ontwikkelteams al eerder in de development cycle aandacht richten op te nemen maatregelen”, betoogt Samantha Searle tot slot. “Het is een grote uitdaging die om een gerichte aanpak vraagt.”