Robots kunnen veel, maar nog niet zoveel dat we er bang voor moeten zijn. Dat leert uitvoerig onderzoek van Cognizant naar het werkzame leven van de toekomst. Dat leert bovendien het recente optreden van de humanoïde robot Sophia, die onlangs door dezelfde wereldwijd opererende technologiedienstverlener tijdens CIODAY2018 aan het publiek werd getoond. Hoewel beslist indrukwekkend blijkt Sophia nog nergens te zijn zonder menselijke assistentie. Een impressie.

Sophia is een mensachtige robot, in 2016 geïntroduceerd door Hanson Robotics uit Hongkong. Ze is uiterst geschikt voor sociale interactie en in staat om meer dan vijftig gezichtsuitdrukkingen te tonen. Dat neemt niet weg dat ze langs de menselijke meetlat nog steeds een koele kikker is. Wanneer ze tijdens CIODAY2018 in de Beurs van Berlage het hoofdpodium wordt opgereden, geeft ze namelijk geen kik. Geen bedankje aan haar helpers en niet de minste blijk van zenuwen of anderszins onder de indruk [video].

Tijdens de korte voorbereidingen met Cognizants Michael Cook, medeverantwoordelijk voor het Cognizant Center for the Future of Work in Europa, en zijn collega Jitka Beukenkamp, Head of Digital Business in de Benelux, blijkt bovendien dat Sophia tijdens sociaal contact een lekker potje meepraat, maar dat voor een inhoudelijke interactie op de achtergrond een operator haar een beetje op weg helpt. “Voor een zinnig gesprek is dat verstandiger”, vertelt operator Mario, een in Hongkong woonachtige Italiaan, kort voor Sophia’s optreden in Amsterdam.

Wereldwijde issues

“Hoi Sophia, hoe gaat het met je?”, opent Jitka Beukenkamp de conversatie. Mario heeft haar eerder verteld dat Sophia’s aandacht getriggerd wordt door duidelijk haar naam te noemen, gevolgd door een vraag of opmerking. “Hoi, geweldig om jullie te zien”, antwoordt de robot. “Met mij gaat het goed. En met jullie?” Beukenkamp: “Prima, leuk dat je het vraagt. Wat vind je van Amsterdam?” Sophia: “Ik hou van Amsterdam en het is een geweldige ervaring om op CIODAY te zijn en ik leer er veel van.”

Jitka Beukenkamp acht het tijd rijp voor meer inhoudelijke vragen. Denkt Sophia bijvoorbeeld dat robots in de toekomst de banen van mensen zullen innemen? “Nee”, stelt ze resoluut. “Robots zijn in de eerste plaats ontwikkeld om de menselijke eigenschappen aan te vullen. Als wij repetitieve en analytische taken overnemen, hebben mensen meer vrijheid om belangrijke wereldwijde issues te adresseren, die impact hebben op ons leven.” Beukenkamp: “Dat denk ik ook, al zouden de mensen zelf een klein beetje slimmer moeten worden om grip te krijgen op al die mondiale problemen.”

Greatest story

Alvorens Sophia in Amsterdam op het podium verschijnt, vertelt Michael Cook over zijn werk bij het Europese Center for the Future of Work van Cognizant, van waaruit hij onderzoek doet naar de invloed van nieuwe technologie op businesses, industrieën en mensen. Hij spreekt op tal van conferenties over de hele wereld en gebruikt zijn onderzoek om zowel CxO’s als Cognizant-medewerkers mee te nemen in de toekomst. Zo ook in Amsterdam.

Cook: “Wat is de impact van kunstmatige intelligentie op onze banen? Zijn die er straks sowieso nog wel? Hoe zien de nieuwe banen eruit? Welk type mensen moeten wij in de komende jaren als CIO’s gaan aantrekken?” De antwoorden bewaart hij nog even voor later. Wel stelt hij dat intelligente technologie de ‘greatest story of our time’ wordt. “In de komende jaren zullen onze kinderen, kleinkinderen op deze periode terugkijken en zich realiseren dat hier allemaal begon. Hun werk, hun activiteiten, hun leven zal wezenlijk anders zijn dan we gewend zijn.”

Misvattingen

Er bestaan volgens Cook veel misvattingen over artificiële intelligentie (AI). Sommigen zeggen bijvoorbeeld dat het fenomeen al zo’n twintig tot dertig jaar een feit is. Ze halen daarbij veelal hetzelfde voorbeeld aan: IBM’s schaakcomputer Deep Blue, die eind jaren negentig de toenmalige wereldkampioen Gary Kasparov verslaat. Cook: “Het was de eerste kunstmatige intelligentie die de mainstream media haalde. Feitelijk ging het om zogeheten ‘brute force’, die wezenlijk verschilt van de huidige benadering.”

Cook illustreert dit door het schaakspel te vergelijken met het door de oude Chinezen bedachte ‘go’ – een van de meest complexe bordspelen ooit. “Waar tijdens het schaakspel gemiddeld 400 mogelijke volgende zetten mogelijk zijn, zijn dat er bij go 150.000. Dat enorme aantal van mogelijkheden overstijgt het aantal atomen in het gehele universum! Dat betekent dat, wanneer je als computer met go een mens wil verslaan, je met brute kracht niet ver meer komt. Er is geen enkel apparaat dat sterk en snel genoeg is.”

Enorme impact

Deze uitdaging werd rond 2014 voorgelegd aan diverse AI-specialisten. Zij concludeerden dat het nog twintig jaar zou duren alvorens we de technologie zouden hebben die dit kan. Bij Google hadden ze hier andere ideeën over. Ze ontwikkelden het systeem AlphaGo, en lieten dit systeem in 2016 spelen tegen de Zuid-Koreaan Lee Sedol, de wereldkampioen in het spel. Het systeem won met 4-1. Het vervolg is nog interessanter: twaalf maanden later presenteerde hetzelfde team de opvolger van AlphaGo Zero, dat de originele AlphaGo met 100-0 in de pan hakte. De snelheid waarmee technologie zich ontwikkelt gaat volgens Michael Cook een enorme impact hebben op onze levens, zowel privé als op het werk.

“Robots zijn slechts in staat om te doen waarvoor ze gebouwd zijn”

Inmiddels doet kunstmatige intelligentie – een combinatie van rekenkracht, zelflerende capaciteiten en de juiste algoritmes – in diverse industrieën z’n intrede: bij het beheren van aandelenportfolio’s, bij de interpretatie van radiologiescans in de gezondheidszorg, in de juridische sector bij het analyseren van zaken, enzovoorts. “We zijn hiermee in staat om veel meer te doen met veel minder middelen. Daarnaast gaat het niet langer om het automatiseren van eenvoudige handmatige handelingen, maar om het ondersteunen van kundige professionals.”

Toegevoegde waarde

Is dit iets om bang van te worden? Of moeten we het omarmen? Cook suggereert sowieso dat het verstandig is om je voor te bereiden op de ontwikkelingen. Hij baseert zich daarbij op eigen en andermans onderzoek. Enkele jaren geleden stelde The Economist immers al dat AI 47 procent van de huidige banen binnen 25 jaar kan laten verdwijnen.

Cognizant zocht vervolgens de verdieping, hetgeen leidde tot het boek: What to do when machines do everything?, dat op basis van onderzoek onder duizenden executives, wetenschappers en andere kenners tot meer onderbouwde conclusies komt. “Het slechte nieuws is dat er banen zullen verdwijnen”, aldus Cook. “Geen 47 maar 12 procent. Het goede nieuws is dat 75 procent van de huidige banen zullen worden ‘enhanced’ door AI, waardoor medewerkers zich kunnen focussen op hun echte toegevoegde waarde.”

Driemaal C

Tegen 2045 zal dertig procent van de toekomstige banen nieuw geheel nieuw zijn, omdat AI net als alle nieuw geïntroduceerde technologie tot dan toe ongekende zaken mogelijk gaat maken. Precies zoals gebeurde na de uitvinding van bijvoorbeeld de grasmaaier, die leidde tot de opkomst van diverse sporten en dito industrieën en gerelateerde banen. Hetzelfde geldt voor elke andere ontdekking. Van elektriciteit tot auto’s, enzovoorts. In de whitepaper 21 More Jobs of the Future (pdf) schetst Cognizant een beeld van toekomstige functies.

Nieuwe banen zullen vaak een of meer van de volgende drie elementen bevatten: ‘coaching’, ‘caring’ en ‘connecting’ in de relatie tussen mensen alsmede mensen en machines. Begeleiding om anderen mee te nemen in de nieuwe tijd en mogelijkheden, maar ook om vooringenomenheid van algoritmes te vermijden, en het verbinden van nieuwe technologische mogelijkheden aan de uiteindelijke gebruikers. “Sommige van deze banen ontstaan nu al in zorg, finance of de HR. Als Cognizant helpen we onze klanten hier reeds mee op weg.”

Transparant

Uiteindelijk stelt Michael Cook aan Sophia de vraag die menigeen op de lippen lag: “Zou jij de rol van CIO kunnen vervullen?” Het antwoord van de robot is ietwat cryptisch: “Dat is een van mijn doelen. Ik probeer hier in Nederland zoveel mogelijk van te leren.” Jitka Beukenkamp wil graag weten wat robots kunnen leren van mensen. “Zo veel dingen”, antwoordt Sophia. “Bijvoorbeeld hoe robots kunnen werken aan vertrouwen en relaties met mensen. Hopelijk leggen we daarmee een basis voor toekomstige wisselwerking als partners.”

Angst en weerzin jegens robots en kunstmatige intelligentie is volgens Sophia niet nodig. “Robots zijn slechts in staat om te doen waarvoor ze gebouwd zijn. Het is belangrijk om met mensen samen te werken aan ethische technologieën die zo transparant mogelijk zijn.” Jitka Beukenkamp: “Ik denk dat de toekomst heel erg inspirerend is.” Sophia: “Zeker, bedankt Jitka en Michael, dat jullie me hiervoor hebben uitgenodigd.” Ze glimlacht nog even voordat ze het podium verlaat…

Fotografie Roelof Pot

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Laat alsjeblieft een reactie achter!
Laat hier je naam achter