Agile gaat veel verder dan applicatie-ontwikkeling. De werkwijze betreft zowel de code, de business, de organisatie als de architectuur. Dat leerde een middag vol content en discussie op in het kantoor van KPMG te Amstelveen. Agile speelt op alle niveaus, zo luidde de conclusie van de bijeenkomst voor CIO’s en andere leiders met een belang bij technologie en digitalisering. Het maakt bedrijven beter, sneller, wendbaarder en medewerkers gelukkiger.

De workshop was onderdeel van de door KPMG Digital Advisory en ICT Media geïnitieerde Digital Series. “Het idee achter deze themagedreven sessies is dat CxO’s door kennisdeling hun digitale transformaties beter vorm kunnen geven”, opende KPMG-partner Mark de Groot de bijeenkomst. “Er liggen voor iedereen volop kansen als het gaat om het bedienen van nieuwe klanten, het ontwikkelen van nieuwe customer experiences, nieuwe markten en nieuwe businessmodellen.”

Daarnaast kunnen de bijeenkomsten leiden tot kruisbestuiving tussen onvermoede partners. “Neem de deal die Reisorganisatie 9292 heeft gesloten met Time Warner, door in de 9292-app playlists aan reizigers te bieden op basis van realtime data. Technologie maakt totaal nieuwe businessmodellen mogelijk,” aldus De Groot. Daarnaast is kennis en kunde nodig om disruptieve krachten te kunnen weerstaan. “Nieuwe spelers die de oude partijen op basis van technologische innovatie aanvallen en tegelijk de spelregels veranderen.”

Drie pijlers

Met die digitale transformaties gaat het volgens de KPMG-partner nog niet echt hard. Het aantal bedrijven met een digitale strategie bleef in 2015 nog steken op een schamele 27 procent. Daar komt elk jaar ongeveer 8 procent bij. Verder constateert hij dat de bedrijven die het goed doen vrijwel altijd digitaal en datagedreven zijn. “De online retailer weet op basis van de juiste data en algoritmes precies hoeveel MacBooks hij voor de volgende week op voorraad moet hebben.”

De Groot onderscheidt drie pijlers die van belang zijn bij de digitale transformatie: technologie, werkwijze en cultuur. Deze kunnen feitelijk niet los van elkaar gezien worden. Wie zowel qua mensen, systemen en initiatieven de nodige snelheid en wendbaarheid wil inbouwen, zal die namelijk moeten inbedden in alle genoemde aspecten. De Groot: “Er is een alles omvattende architectuur voor agility nodig.”

Digicommissaris

Voor de technologische en architecturele inhoud aan de orde kwam, vertelde de ervaren bestuurder, auteur en ‘digicommissaris’ Ries Bode, managing partner van Digital Governance Advisory, hoe RvB’s en met name RvC’s tegen digitale transformaties aankijken. Een en ander is volgens hem afhankelijk van de manier waarop IT binnen het toezichtsorgaan belegd is. Bode ziet daarbij steeds meer specifieke commissarissen met bijbehorende competenties verschijnen, tot complete sub-commissies aan toe. Het is volgens hem zaak om hiermee als CIO, CDO of anderszins IT-verantwoordelijke een goede inhoudelijke wisselwerking op te bouwen. “Wanneer ze je er pas bij roepen na een calamiteit of incident, dan sta je al met drie-nul achter. Voorzie de RvB en RvC tijdig van de juiste informatie, neem ze mee in je digitale strategie en geef tekst en uitleg wanneer ze iets minder technologie-vaardig zijn.”

“Er is een alles omvattende architectuur voor agility nodig”

Doelstellingen

Bode’s eigen Digi-dashboard biedt organisaties inzicht welke IT-gebaseerde inspanningen vereist zijn bij het verwezenlijken van uiteenlopende business- en IT-doelstellingen: het creëren van businesswaarde, verandermanagement, het draaien van de IT-operatie of risicomanagement. Allemaal zaken die sterk verband houden met de in het centrum gepositioneerde digitale disruptie. “Bedrijven kunnen kiezen wat voor hen relevant is”, aldus de spreker. “Zie het dashboard als een ondersteuning van het portfoliomanagement.” Bode benadrukte in Amstelveen het belang van de juiste timing en (dus) een grote mate van agility. “Dat moet je wel organiseren.”

Evolutie

KPMG’s Tim de Koning stond hier in zijn presentatie uitvoeriger bij stil. Er zijn volgens hem meerdere aanleidingen voor de omarming van Agile: betere klantgerichtheid, kortere time-to-market, sneller kunnen anticiperen op vraag en feedback vanuit klanten, een betere samenwerking van business en IT enzovoorts. “Daarnaast wordt de methode veel gebruikt om de tevredenheid en de engagement van de medewerkers te verhogen.”

De senior manager Digital Advisory haalde de Agile-waarden nog eens voor het voetlicht: menselijke interactie boven processen en tools, werkende software boven uitgebreide documentatie, customer collaboration boven contract-onderhandelingen, en responsief tegenover veranderingen boven het volgen van een plan. Vervolgens schetste hij de evolutie van de IT-functie door de jaren heen, van een vooral supportieve CIO 1.0, naar een demand-supply georiënteerde CIO 2.0 via een hybride dan wel bi-modale tussenstap (CIO 2.5) naar de uiteindelijke 3.0-versie: de Agile CIO. Daarbij benadrukte De Koning dat iedere organisatie of omstandigheid kan vragen om een ander soort digitale leider.

Reikwijdte

Zowel gedurende het verhaal van Ries Bode als dat van Tim de Koning ontstond er enige discussie over de reikwijdte van Agile. Alom werd onderkend dat inspanningen en scope niet beperkt zouden moeten blijven tot IT, maar net zo makkelijk toepasbaar zijn binnen finance, marketing, HR enzovoorts. Dat sloot aan op het punt dat laatstgenoemde wilde maken: “Organisaties starten met Agile vaak in het IT-domein, maar dit wordt veelal steeds verder opgeschaald. Uiteindelijk soms zelfs tot enterprise-niveau.”

“In deze wereld evolueert het landschap mee met de behoefte”

Meestal gaat dit gepaard met een beweging van traditionele hiërarchieën en functiehuizen naar meer functionele matrices, hetgeen niet betekent dat traditionele werkwijzen verdwijnen. Deze kunnen voor specifieke projecten en programma’s nog steeds waardevol zijn. Denk aan het vervangen van een ERP-systeem of bijvoorbeeld een compliance-programma.

Spanning

Na de korte koffiepauze zoomde KPMG-consultant Roger Salhani in op de architecturele aspecten van Agile-transformaties. De spanning zit ’m in zijn ogen in enerzijds de gewenste flexibiliteit en anderzijds de traditionele technologie-architectuur, die verandering door de complexiteit en langetermijngerichtheid juist zoveel mogelijk beperkt. “Dat gaat moeilijk samen met een Agile manier van werken”, aldus Salhani.

De oplossing die de consultant en de zijnen voorstellen is eenzelfde evolutionaire benadering van architectuur als gangbaar is in Agile-ontwikkeltrajecten: werk met incrementele verbeteringen en releases, die vervolgens via een terugkoppelmechanisme snel worden geëvalueerd en weer aangepast. Zo krijg je een flexibele architectuur, die steeds beter werkt en past bij de rest van de organisatie.

Microservices

De microservices-architectuur past geheel in dit plaatje. Grote monolithische systemen maken hier plaats voor zeer kleine ‘loosely coupled’ applicaties, die op basis van standaard services met elkaar communiceren. Binnen deze modulaire opzet worden onderlinge afhankelijkheden zoveel mogelijk vermeden, zodat alle microservices individueel gedeployed en geïntegreerd kunnen worden. “In deze wereld is geen sprake meer van een doelarchitectuur. Het landschap evolueert mee met de behoefte.”

René Pingen van KPMG Digital Advisory gaf op zijn beurt de nodige achtergrondinformatie over dit snel om zich heen grijpende fenomeen, dat anders dan de ‘services oriented architecture’ van rond de eeuwwisseling niet gebaseerd is op ‘zware’ enterprise service bussen. Microservices kenmerken zich juist door ‘domme’ verbindingen en slimme endpoints. Alles mogelijk gemaakt door een combinatie van technologieën zoals cloud, containers, serverless computing en ‘infrastructure as code’.

Plaatje compleet

En zo is aan het einde van de middag het plaatje compleet. De impact en implicaties van Agile worden door de gehele organisatie gevoeld. Qua governance, qua leiderschap, qua werkwijze, IT-inrichting, broncode en architectuur. Door het ontkoppelde en evoluerende (niet-revolutionaire) karakter van alle ontwikkelingen kun je als organisatie snel bewegen in alle gewenste richtingen. Het kenmerk van digitaal getransformeerde organisaties.

Hotze Zijlstra (1964) is taalkundige en heeft al meer dan 30 jaar ervaring in het journalistieke domein. Als ‘vaste freelancer’ doet hij thans de hoofdredactie van CDO Magazine en maakt hij dragende artikelen voor de uitgaven BAAS en CIO Magazine.