De boeken van Yuval Noah Harari zijn stuk voor stuk bestsellers. Ze pakken grote vraagstukken aan. Sapiens gaat over de geschiedenis van de mens. Homo Deus bespreekt de langetermijntoekomst van de mens. En 21 Lessons for the 21st Century kijkt vooruit naar de eeuw waarin wij leven. Een soort van omgekeerde Geert Mak, zeg maar.

In zijn laatste boek, over de 21 lessen, gaat Harari helemaal mee in de belofte van de kracht van algoritmes die ons helpen bij onze besluitvorming. Slimme algoritmes, getraind met grote hoeveelheden data, zijn nu eenmaal beter in objectieve conclusies dan de mens. En dat kan de mens goed van pas komen. Ik zie daar ook de voordelen wel van in, zeker in het optimaliseren van de bedrijfsvoering.

Maar Harari geeft andere voorbeelden. Hij spreekt over zijn eigen ervaring om ‘uit de kast te komen’ en stelde dat het veel worsteling en twijfel had gescheeld als er algoritmes waren geweest die hem hadden verteld over zijn geaardheid en waar je je op de schaal van seksualiteit bevindt.

Hij haalt voorbeelden aan van een student die rechten wil gaan studeren maar eigenlijk een heel verkeerd beeld heeft van de studie – een algoritme had geholpen. Of een ballerina die eigenlijk een heel verkeerde botstructuur heeft. Een algoritme had veel teleurstelling voorkomen.

Ik denk dat we allemaal voorbeelden van teleurstelling hebben in ons leven. Ik heb ook weleens een project aangenomen waarvan ik achteraf het idee had dat ik dat niet had moeten doen (en ik wist het eigenlijk vooraf al).

In mijn huidige project over de digitale maatschappij, Digitopia 2035, zien we hetzelfde beeld. Mensen zien technologie veelal als een middel om het leven makkelijker te maken. Gemak dient de mens!

Maar is dat nou wel zo? Wat is de rol van technologie? De mensheid is niet sterk, niet snel, maar wel slim. We zijn technologische wezens. Ons evolutionaire voordeel zit ’m in onze mogelijkheid om ons eigen voordeel te creëren.

Met dat in gedachten kunnen we de vraag ‘wat is de rol van technologie?’ aanscherpen naar ‘hoe halen we maximaal voordeel uit technologie?’ Nu is luiheid een eindeloze bron van inspiratie om iets uit te vinden waardoor we minder hoeven te doen. Ik denk echter dat technologie moet dienen om nieuwe dingen mogelijk te maken.

Als technologie vooral het gemak dient, creëert techniek afstand tussen de mens en de wereld; de realiteit. De mooiste definitie van realiteit die ik ken is: ‘Reality is resistance to the will’. We komen pas goed in aanraking met de werkelijkheid als die tegensputtert, als we dingen anders zien dan ze zijn. En wat is mooier om technologie te gebruiken om wat we voor ons zien ook daadwerkelijk te realiseren.

Nu hoeft het leven niet een worsteling te zijn, maar er is wel een relatie tussen gemak en waarde. Stel je voor dat je een USB-stick in je oor kunt steken en ineens Frans spreekt of viool kunt spelen. Is je waardering daarvoor dan even hoog als wanneer je er jaren voor hebt moeten studeren? Ik denk het niet. Als technologie je hele leven makkelijk maakt, verhoogt dat dan de waarde van het leven? Ik denk het niet. Het zal mijn typisch Nederlandse calvinistische aard wel zijn.

Uiteraard kun je van mening verschillen. Sommigen dromen van een Bentley om over ’s-Heeren wegen te zoeven. Anderen hebben liever een Hummer om door de woestijn te crossen.

Deze twee filosofieën moeten vooral ook blijven bestaan. Ze helpen elkaar ook. Stel je een leven voor zonder wasmachine, auto en andere dagelijkse hulpmiddelen. Dan kom je ook niet toe aan het nadenken over welke nieuwe dingen je mogelijk zou willen maken. En Formule 1-technologie die de limieten weer een beetje oprekt, komt ergens ook weer terecht in een consumentenauto.

Maar het is wel een wezenlijke vraag, ook bij jouw digitale transformatie. Welke rol zie je voor technologie? Welke waardepropositie wil je bieden aan je klanten?

REAGEREN

Plaats je reactie
Je naam